سند زنده مهندسی و تاریخ قاجار در طالقان
در ارتفاعات بکر طالقان، سنگنوشتهای تاریخی از دوره قاجار قرار دارد که تصویری روشن از مهندسی آب و شیوه زندگی مردم آن دوران ارائه میدهد؛ اثری ارزشمند که همچنان پرسشهای پژوهشی بسیاری را پیش روی کارشناسان قرار داده است.
به گزارش اختصاصی گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، طالقان، شهرستانی کوهستانی در قلب البرز مرکزی، همواره بهعنوان یکی از خاستگاههای علم، فرهنگ و هنر شناخته شده است.
این منطقه با پیشینهای غنی، آثار تاریخی متعددی را در دل خود جای داده که هر یک بخشی از هویت تمدنی و مهارتهای فنی مردم این سرزمین را روایت میکند.
از تپههای باستانی تا بناها و یادمانهای تاریخی، طالقان مجموعهای کمنظیر از میراث مادی و معنوی را در خود حفظ کرده است؛ میراثی که نشاندهنده نقش این منطقه در شکلگیری دانش بومی و زیست پایدار در مناطق کوهستانی است.
در این میان، سنگنوشته گردنه عسلک بهعنوان یکی از شاخصترین آثار تاریخی طالقان شناخته میشود.
این سنگنوشته در روستای گراب و در فاصله حدود سه کیلومتری جنوبغرب گردنه عسلک قرار دارد و به دوره سلطنت ناصرالدینشاه قاجار بازمیگردد.
از نظر ویژگیهای فیزیکی، سنگنوشته گردنه عسلک دارای ابعادی به طول حدود ۱۰۰ سانتیمتر و عرض ۸۵ سانتیمتر است.
نوشتههای حکشده بر روی این اثر بهصورت برجسته و در چهار سطر اجرا شدهاند. با این حال، بهدلیل گذر زمان و فرسایش شدید ناشی از شرایط اقلیمی و طبیعی منطقه، بخشهایی از نوشتهها دچار آسیب شده و خوانش کامل متن آن بهسختی امکانپذیر است.
بر اساس محتوای سنگنوشته، دستور اجرای یک مسیر آبرسانی در ارتفاعات منطقه صادر شده و مسئولیت اجرای این پروژه بر عهده فردی به نام ایوب میردفتر بوده است.
حک شدن این اطلاعات بر سنگ، نشاندهنده اهمیت آب و ضرورت ثبت مسیرهای حیاتی انتقال آن در شرایط سخت جغرافیایی منطقه است؛ هرچند جزئیات کامل این طرح عمرانی هنوز بهطور دقیق مشخص نیست.
کارشناسان میراث فرهنگی، سنگنوشته گردنه عسلک را نمونهای شاخص از مهندسی آب در مناطق کوهستانی ایران میدانند. انتقال آب از شیبهای تند و زمینهای ناهموار، مستلزم شناخت دقیق محیط، محاسبات فنی و برنامهریزی منسجم بوده که بیانگر سطح بالای دانش اجرایی در دوره قاجار است.
مطالعه این سنگنوشته، اطلاعات ارزشمندی درباره شیوههای مدیریت منابع آب، ساختارهای اجتماعی و سبک زندگی مردم طالقان در گذشته ارائه میدهد و جایگاه این منطقه را بهعنوان یکی از مراکز مهم دانش بومی و مهندسی سنتی برجسته میسازد.
علاوهبر ارزش تاریخی و پژوهشی، گردنه عسلک امروزه به یکی از جاذبههای طبیعی و گردشگری طالقان تبدیل شده است.
مسیرهای کوهستانی، چشماندازهای طبیعی و جریانهای کوچک آب، فضایی منحصربهفرد برای طبیعتگردان و علاقهمندان به گردشگری تاریخی فراهم کرده و پیوندی ملموس میان تاریخ و طبیعت ایجاد کرده است.
سنگنوشته گردنه عسلک در سال ۱۳۸۱ خورشیدی با شماره ثبت ۷۰۴۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این ثبت ملی، اهمیت تاریخی و فرهنگی اثر را تثبیت کرده و گامی مؤثر در مسیر حفاظت از میراث ارزشمند طالقان بهشمار میرود؛ شهرستانی که فراتر از طبیعت بکر، مهد دانش، هنر و مهندسی ایرانزمین است.
هانیه ربیعی _ تیتر یک
انتهای خبر/
