به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، خانواده به عنوان نخستین و مهمترین نهاد اجتماعی، نقشی تعیینکننده در شکلگیری شخصیت افراد، سلامت روانی جامعه و انتقال ارزشهای فرهنگی و اخلاقی ایفا میکند. در عصر حاضر که خانوادهها با چالشهای متعددی از جمله تغییر سبک زندگی، فشارهای اقتصادی و گسترش فضای مجازی مواجه هستند، توجه به تقویت بنیان خانواده بیش از گذشته اهمیت یافته است.
به مناسبت روز خانواده، با زهره کلانتر، کارشناس خانواده، درباره جایگاه خانواده در جامعه، مهمترین چالشهای خانوادههای امروزی و راهکارهای ارتقای روابط خانوادگی گفتوگو کردهایم.
سؤال:خانواده چه جایگاهی در سلامت و پویایی جامعه دارد؟
زهره کلانتر: خانواده را میتوان سلول بنیادین جامعه دانست. سلامت و پویایی جامعه ارتباطی مستقیم با سلامت خانواده دارد. در واقع، بسیاری از ویژگیهای شخصیتی، اخلاقی و اجتماعی افراد در محیط خانواده شکل میگیرد.
خانواده نخستین بستر پرورش شخصیت و انتقال ارزشهاست. افرادی که در محیطی امن، سرشار از محبت و احترام رشد میکنند، از عزت نفس بالاتر و تابآوری بیشتری برخوردار هستند و کمتر در معرض آسیبهای اجتماعی قرار میگیرند. از سوی دیگر، خانواده نقش مهمی در حمایت عاطفی اعضا، کاهش فشارهای روانی و ایجاد احساس امنیت دارد.
خانواده همچنین در جامعهپذیری افراد، انتقال ارزشهای اخلاقی، حفظ هویت فرهنگی و تقویت انسجام اجتماعی نقش اساسی ایفا میکند. هیچ نهاد دیگری نمیتواند جایگزین کامل خانواده در فرآیند تربیت و رشد انسان شود.
سؤال: چرا از خانواده به عنوان مهمترین نهاد اجتماعی یاد میشود؟
زهره کلانتر: دلیل اصلی این موضوع، تقدم خانواده در شکلدهی شخصیت انسان و تأثیر عمیق و ماندگار آن است. خانواده نخستین گروه اجتماعی است که فرد به آن وارد میشود و در حساسترین دوران زندگی، یعنی کودکی، بیشترین تأثیر را بر او میگذارد.
تجربههایی که کودک در خانواده کسب میکند، نگاه او به جهان، روابط اجتماعی و حتی آیندهاش را شکل میدهد. همچنین خانواده تنها نهادی است که میتواند عشق، تعلق خاطر، حمایت بیقید و شرط و امنیت روانی پایدار را فراهم کند.
وجدان اخلاقی و مسئولیتپذیری نیز پیش از آنکه در مدرسه یا جامعه شکل بگیرد، در خانواده پایهریزی میشود. به همین دلیل خانواده مهمترین نهاد اجتماعی محسوب میشود.
سؤال: مهمترین چالشهای خانوادههای امروزی چیست؟
زهره کلانتر: خانوادههای امروز با مجموعهای از چالشهای ارتباطی، اقتصادی، تربیتی و فرهنگی مواجه هستند.
در حوزه ارتباطات، یکی از مهمترین مشکلات، غلبه ارتباطات مجازی بر ارتباطات واقعی است. اعضای خانواده گاهی ساعتها در کنار یکدیگر حضور دارند اما هر کدام در دنیای تلفن همراه خود غرق هستند.
این موضوع باعث کاهش گفتوگوهای عمیق و شکلگیری نوعی «تنهایی جمعی» شده است.
از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی، افزایش هزینههای زندگی، کمبود زمان والدین چشم ۲ دغدغههای شغلی نیز بر کیفیت روابط خانوادگی تأثیر گذاشته است. همچنین شکاف نسلی، تغییر نقشهای سنتی و سردرگمی در نظام ارزشی از دیگر چالشهای جدی خانوادههای امروزی به شمار میروند.
سؤال: فضای مجازی چه تأثیری بر روابط خانوادگی گذاشته است؟
زهره کلانتر: فضای مجازی یک فرصت و در عین حال یک تهدید است. از یک سو امکان ارتباط با اعضای خانواده در فواصل جغرافیایی دور، دسترسی به آموزشهای تخصصی و استفاده از خدمات مشاورهای را فراهم کرده است.
اما از سوی دیگر، کاهش ارتباطات چهرهبهچهره، مقایسههای ناسالم در شبکههای اجتماعی، تضعیف حریم خصوصی و کاهش تمرکز بر روابط واقعی از مهمترین آسیبهای آن محسوب میشود.
مشکل اصلی فناوری نیست، بلکه نحوه استفاده از آن است. اگر فضای مجازی به ابزاری برای تقویت ارتباطات تبدیل شود، میتواند مفید باشد، اما اگر جایگزین روابط واقعی شود، آسیبزا خواهد بود.
سؤال: خانوادهها چگونه میتوانند ارتباط مؤثرتری با فرزندان خود برقرار کنند؟
زهره کلانتر: مهمترین اصل در ارتباط با فرزندان، شنیدن فعال و بدون قضاوت است. بسیاری از والدین به جای شنیدن، در فکر نصیحت کردن یا ارائه راهحل هستند. در حالی که فرزندان بیش از هر چیز نیاز دارند احساس کنند شنیده و درک میشوند.
اختصاص زمان باکیفیت به فرزندان، گفتوگوهای صمیمانه، احترام به احساسات و علایق آنان، پرهیز از برچسبزدن و مشارکت دادن فرزندان در تصمیمگیریهای متناسب با سنشان، از مهمترین راهکارهای تقویت ارتباط والدین و فرزندان است.
همچنین والدین باید گاهی وارد دنیای فرزندان شوند و نسبت به علایق، سرگرمیها و دغدغههای آنان شناخت بیشتری پیدا کنند.
سؤال: نقش گفتوگو و همدلی در کاهش اختلافات خانوادگی چیست؟
زهره کلانتر: گفتوگو و همدلی دو رکن اساسی روابط سالم خانوادگی هستند. بسیاری از اختلافات به دلیل سوءتفاهمها، برداشتهای نادرست و بیان نشدن احساسات شکل میگیرند.
گفتوگو به اعضای خانواده کمک میکند مسائل را شفاف بیان کنند و به جای سرزنش یکدیگر، برای حل مشکل همکاری کنند. همدلی نیز باعث میشود افراد بتوانند شرایط و احساسات طرف مقابل را بهتر درک کنند.
وقتی فرد احساس کند که شنیده و درک میشود، میزان خشم و مقاومت او کاهش مییابد و مسیر حل تعارض هموارتر میشود. به همین دلیل گفتوگو و همدلی از مهمترین عوامل حفظ آرامش و انسجام خانواده هستند.
سؤال: چگونه میتوان تعادل میان کار، تحصیل و زندگی خانوادگی را حفظ کرد؟
زهره کلانتر: نخست باید بپذیریم که تعادل به معنای تقسیم مساوی زمان میان همه بخشهای زندگی نیست. تعادل واقعی به معنای اولویتبندی آگاهانه و مدیریت صحیح زمان و انرژی است.
خانوادهها میتوانند با ایجاد برنامههای ثابت خانوادگی، صرف وعدههای غذایی مشترک، اختصاص زمان مشخص برای گفتوگو و محدود کردن استفاده از تلفن همراه در زمان حضور خانوادگی، کیفیت روابط خود را افزایش دهند.
همچنین تعیین مرزهای مشخص میان کار و زندگی شخصی، تقسیم مسئولیتها و همکاری میان اعضای خانواده نقش مهمی در ایجاد این تعادل دارد.
سؤال: والدین برای تقویت اعتمادبهنفس فرزندان چه اقداماتی میتوانند انجام دهند؟
زهره کلانتر: اعتمادبهنفس واقعی از تجربه موفقیت، مسئولیتپذیری و احساس ارزشمندی شکل میگیرد. والدین باید فرزند خود را بدون قید و شرط دوست داشته باشند و ارزش او را صرفاً به موفقیتهای تحصیلی یا عملکردش گره نزنند.
واگذاری مسئولیتهای متناسب با سن، تشویق تلاش و پشتکار به جای تمرکز صرف بر نتیجه، ایجاد فرصت برای تجربه کردن و یادگیری از اشتباهات و احترام به نظرات فرزند، از مهمترین راهکارهای تقویت اعتمادبهنفس است.
کودکی که احساس کند مورد پذیرش و حمایت خانواده قرار دارد، در مواجهه با چالشهای زندگی نیز اعتماد بیشتری به تواناییهای خود خواهد داشت.
سخن پایانی
زهره کلانتر در پایان تأکید کرد: خانواده همچنان مهمترین پناهگاه عاطفی انسان و زیربنای سلامت اجتماعی است. هر اقدامی که به تقویت گفتوگو، همدلی، مسئولیتپذیری و حضور آگاهانه اعضای خانواده در کنار یکدیگر منجر شود، در نهایت به سلامت و پویایی جامعه نیز کمک خواهد کرد.
زهرا بیگدلی – تیتر۱
انتهای خبر/
