رمزگشایی از کهنترین میراث زبانی البرز
زبان تاتی و گویش کهن اشتهاردی، بازماندهای بیبدیل از دوران مادها و اوستا است که به عنوان یکی از دستنخوردهترین ذخایر زبانی و هویتی فلات ایران، نهتنها نقشی محوری در تاریخ باستان داشته، بلکه در دوران هشت سال دفاع مقدس نیز به رمزگان غیرقابل نفوذ مخابرات جبههها بدل شد.
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، در پهنه جغرافیایی و تاریخی ایرانزمین، زبانها و گویشهای بومی تنها ابزاری برای ارتباط روزمره نیستند، بلکه شناسنامه هویتی، اسناد زنده باستانشناسی و میراث معنوی یک ملت به شمار میروند.
در این میان، گویش «تاتی» و بهویژه زبان تاتی اشتهارد در استان البرز، جایگاهی منحصربهفرد دارد؛ گنجینهای از شاخه زبانهای ایرانی شمالغربی و بازماندهای از زبان مادها که روزگاری از کرانههای ارس تا سمنان طنینانداز بود و امروزه کانونهای زیست آن در جزیرههای هویتی مشخصی حفظ شده است.
اشتهارد البرز؛ دژ نفوذناپذیر زبان و اصالت تاتی
بررسیهای تاریخی و اسناد کهن حاکی از آن است که زبان اشتهاردی دارای دستور زبانی بسیار قانونمند، محکم و نظامیافته است؛ ویژگی بارزی که در آن جنسیت اسامی و اشیاء (مذکر و مؤنث بودن) تفکیک شده و صفت مقدم بر موصوف قرار میگیرد.
با تطبیق واژگان رایج در محاورات روزمره مردم اشتهارد با متون تاریخی کهن چون «تاریخ طبری» و سرودههای «اوستا»، میتوان دریافت که ساختار آواشناسی و کلمات این دیار بدون کمترین تغییر از عهد باستان تا امروز سینه به سینه منتقل شده است.
جلال آلاحمد نیز در کتاب ارزشمند «تاتنشینان بلوک زهرا» در توصیف اصالت این منطقه یادآور میشود که زبان اشتهارد از دستنخوردهترین اشکال تاتی است؛ چرا که موقعیت ویژه جغرافیایی و دوری نسبی آن در گذشته از مسیرهای پرتردد، این منطقه را از گزند تغییرات زبانی و آمیختگی مصون نگه داشت.
یک نویسنده و پژوهشگر البرزی در گفتگو با خبرنگار تیتر۱ میگوید: زبان اشتهاردی، رمزبیسیمچیهای دفاع مقدس و هویت زنده البرز است.
جعفر کوهزاده با اشاره به غنای بیبدیل گویشهای بومی البرز، افزود: تاتی اشتهارد تنها یک گویش محلی نیست، بلکه بخشی زنده از تاریخ تفکر ایرانی است. در سالهای دفاع مقدس، این اصالت و پیچیدگی زبانی به خدمت تمامیت ارضی کشور درآمد؛ بهطوریکه رزمندگان و بیسیمچیهای اشتهاردی پشت خطوط نبرد از این زبان کهن بهعنوان رمز ارتباطی استفاده میکردند و ارتش بعث عراق و دستگاههای اطلاعاتی حامی آن، با وجود تجهیزات پیشرفته، در رمزگشایی و درک پیامهای فرزندان البرز کاملاً ناتوان و عاجز مانده بودند.
وی با تأکید بر وسعت پراکندگی قوم تات، اظهار داشت: بیشترین تراکم جمعیتی تاتهای ایران در سه قطب کهن اشتهارد (البرز)، تاکستان و بوئینزهرا (قزوین) متمرکز است. علاوه بر استان البرز (اشتهارد، پلنگآباد، جارو و…) و استان قزوین، لکههای تاتزبان در مناطقی از خلخال، طارم، تالش و حتی جمهوری آذربایجان و همچنین منطقه وفس در استان مرکزی (روستاهای وفس، چهرقان، گورچان و فرک) حضور دارند؛ هرچند متأسفانه در سالهای اخیر به دلیل کمآبی، چالشهای معیشتی و کمتوجهی به اقتصاد روستا، مهاجرت جوانان و خالی شدن برخی آبادیها، زنگ خطری برای فراموشی این میراث ناملموس به صدا درآمده است.
ضرورت ثبت ملی و پاسداری از میراث کهن البرز
گویش کهن اشتهارد و فرهنگ تاتنشینان، بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی استان البرز است. پژوهشگران و فرهنگدوستان بر این باورند که مستندسازی واژگان اصیل، تدوین فرهنگنامههای جامع و حمایت از زیستبوم فرهنگی روستاهای تاتزبان البرز، رسالتی فرهنگی و ملی است تا این صدای ماندگار ایران باستان برای نسلهای آینده همچنان زنده و پویا بماند.
گلاویژ اصحابی _ تیتر۱
انتهای خبر/
