به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»؛ فردیس امروز شهری پرجنب‌وجوش، متراکم و پرجمعیت در جنوب استان البرز است؛ شهری که خیابان‌هایش از رفت‌وآمد خودروها پر شده، ساختمان‌های چندطبقه جای خانه‌های قدیمی را گرفته‌اند و مراکز درمانی، تجاری، آموزشی و خدماتی بخش مهمی از سیمای آن را تشکیل می‌دهند. اما اگر چند دهه به عقب برگردیم، به شهری می‌رسیم که نه از این خیابان‌های شلوغ خبری بود، نه از مراکز درمانی و تجاری امروزی و نه حتی نانوایی‌ای که مردم بتوانند نان روزانه خود را از آن تهیه کنند.
فردیس امروز را نمی‌توان بدون مرور خاطرات کسانی شناخت که سال‌ها پیش در این منطقه ساکن شده‌اند؛ کسانی که هنوز تصویر خانه‌های کوچک، حوض‌های آب، رفت‌وآمدهای طولانی برای خرید نان و نبود امکانات اولیه را به خاطر دارند.
روایت فردیس در گذر زمان، داستان تغییر یک سکونتگاه کوچک به شهری بزرگ است؛ داستانی که از دهه ۱۳۴۰ آغاز می‌شود، در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ شکل تازه‌ای به خود می‌گیرد، در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شتاب می‌گیرد و در دهه‌های ۹۰ و ۱۴۰۰ با گسترش جمعیت و توسعه کالبدی، چهره‌ای متفاوت پیدا می‌کند.
دهه ۱۳۴۰؛ فردیس، سرزمینی دور از هیاهوی شهر
برای شناخت فردیس در دهه ۴۰ باید تصور زندگی در منطقه‌ای را داشت که هنوز از بسیاری از امکانات ابتدایی شهرنشینی برخوردار نبود. آنچه امروز در قالب خیابان‌ها، میدان‌ها، مراکز خرید و ساختمان‌های مسکونی دیده می‌شود، در آن سال‌ها وجود نداشت یا دست‌کم به شکل امروزی توسعه نیافته بود.
فردیس در آن روزگار بیشتر به محدوده‌ای با خانه‌های پراکنده و سکونتگاه‌های محدود شباهت داشت؛ جایی که زندگی با امکانات اندک و روابط نزدیک همسایگی جریان داشت.
برای بسیاری از خانواده‌ها، تأمین نیازهای روزمره به معنای طی کردن مسیری طولانی به سمت کرج بود. خرید نان، دسترسی به خدمات درمانی و تهیه برخی مایحتاج زندگی، برخلاف امروز که در فاصله چند دقیقه‌ای از محل سکونت امکان‌پذیر است، به برنامه‌ریزی و رفت‌وآمد نیاز داشت.
در آن سال‌ها، فردیس هنوز سیمای یک شهر مجهز و مستقل را نداشت و بسیاری از نیازهای ساکنان آن از طریق شهرهای اطراف تأمین می‌شد.
دهه ۱۳۵۰؛ خاطراتی از زندگی ساده و امکانات محدود
مرتضی امین ترابی، یکی از ساکنان قدیمی فردیس که از سال ۱۳۵۴ در این منطقه زندگی کرده است، هنگام مرور خاطراتش از آن روزها، تصویری متفاوت از فردیس ارائه می‌دهد؛ تصویری که برای نسل امروز شاید باورکردنی نباشد.
او با اشاره به اینکه در آن سال‌ها تنها مسجد امام حسن(ع) در محدوده محل سکونت‌شان از مراکز شناخته‌شده مذهبی بود، می‌گوید: «فردیس آن زمان با امروز خیلی فرق داشت. نانوایی نداشتیم و برای تهیه نان لواش به کرج می‌رفتیم.»
این جمله کوتاه، به‌خوبی فاصله میان زندگی آن روزها و امکانات امروز را نشان می‌دهد؛ شهری که اکنون در گوشه‌وکنار آن نانوایی‌ها و مراکز خرید فعالیت می‌کنند، روزگاری برای تهیه ابتدایی‌ترین نیاز غذایی خود نیز به شهر همسایه وابسته بود.
اما ماجرای آب، روایت دیگری از دشواری‌های زندگی در آن سال‌هاست. به گفته این شهروند قدیمی، در آن روزها برای تأمین آب مورد نیاز، حوضی در محل زندگی خود ساخته بودند و شب‌ها از آب رودخانه کرج برای آن استفاده می‌کردند.
زندگی در چنین شرایطی، به معنای کنار آمدن با محدودیت‌هایی بود که امروز شاید کمتر کسی بتواند آن را تصور کند.
خانه‌ها نیز به شکل امروزی بزرگ و مجهز نبودند. بسیاری از خانواده‌ها در اتاق‌هایی کوچک زندگی می‌کردند و ساده‌ترین وسایل، بخش عمده دارایی یک خانواده را تشکیل می‌داد.
این شهروند قدیمی با یادآوری شرایط اقتصادی آن روزها می‌گوید: «خودم با دو فرزند، یک اتاق اجاره کرده بودم. یک تلویزیون کوچک سیاه‌وسفید توشیبا داشتم که آن‌قدر کوچک بود که می‌توانستم آن را بغل کنم و جابه‌جا کنم.»
او معتقد است نباید سادگی زندگی گذشته را با رفاه اقتصادی اشتباه گرفت. به باور او، مردم آن زمان به داشته‌های اندک خود قانع بودند، نه اینکه امکانات و درآمد بیشتری در اختیار داشته باشند.
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های فردیس گذشته با امروز، وضعیت خدمات درمانی و بهداشتی بود. در سال‌هایی که این منطقه هنوز از امکانات درمانی کافی برخوردار نبود، خانواده‌ها برای مواجهه با بیماری، حادثه و حتی شرایط اضطراری به شهرهای اطراف مراجعه می‌کردند.
یک شهروند قدیمی از خاطره‌ای تلخ یاد می‌کند؛ زمانی که یکی از فرزندانش زمین خورد و انگشت دستش آسیب دید. او ناچار شد کودک را برای درمان به کرج ببرد، چراکه در فردیس امکانات درمانی مناسبی وجود نداشت.
خاطرات مربوط به بیمارستان و زایمان نیز تصویر روشنی از کمبود زیرساخت‌ها در آن دوران ارائه می‌دهد. او از مراجعه به بیمارستانی در محدوده کرج و ازدحام شدید بیماران می‌گوید؛ شرایطی که حتی تخت کافی برای بیماران وجود نداشت و برخی افراد در سالن و روی زمین مستقر می‌شدند.
در واقع، برای ساکنان فردیس آن روزگار، دسترسی به خدمات درمانی نه یک امکان نزدیک و در دسترس، بلکه مسئله‌ای وابسته به رفت‌وآمد به شهرهای دیگر بود.
امروز اما فردیس صاحب مراکز درمانی و بیمارستانی از جمله بیمارستان شهید حاج قاسم سلیمانی و مراکز درمانی خصوصی است؛ مراکزی که بخشی از نیازهای درمانی جمعیت گسترده این شهر را پاسخ می‌دهند.
این تغییر، یکی از ملموس‌ترین نشانه‌های فاصله فردیس دیروز و امروز است؛ فاصله‌ای که از نبود یک درمانگاه مجهز تا فعالیت بیمارستان‌های امروزی امتداد پیدا می‌کند.
دهه ۱۳۶۰؛ سال‌های تغییر و شکل‌گیری تدریجی زندگی شهری
با ورود به دهه ۶۰، فردیس به‌تدریج مسیر تغییر را ادامه داد. افزایش سکونت خانوارها، شکل‌گیری محله‌ها و توسعه تدریجی ساخت‌وساز، زمینه تغییر سیمای منطقه را فراهم کرد.
در این دوره، فردیس همچنان با محدودیت‌های زیرساختی روبه‌رو بود، اما نیازهای جمعیت ساکن، ضرورت گسترش خدمات شهری را بیش از گذشته آشکار می‌کرد.
خانه‌های مسکونی، محله‌ها و مراکز خدماتی به‌تدریج گسترش پیدا کردند و آن محدوده‌ای که روزگاری برای تأمین نیازهای روزمره به کرج وابسته بود، آرام‌آرام به سمت شکل‌گیری هویت شهری مستقل حرکت کرد.
دهه ۱۳۷۰؛ فردیس در مسیر گسترش
دهه ۷۰ را می‌توان یکی از دوره‌های مهم در روند گسترش سکونت و توسعه کالبدی فردیس دانست. افزایش تقاضا برای مسکن و گسترش محدوده‌های مسکونی، چهره منطقه را به‌تدریج تغییر داد.
در این سال‌ها، محله‌های جدیدتر شکل گرفتند و ساخت‌وسازها در بخش‌های مختلف توسعه یافتند. فردیس دیگر صرفاً مجموعه‌ای از خانه‌های محدود و پراکنده نبود؛ بلکه به منطقه‌ای تبدیل می‌شد که هر روز بر تعداد ساکنان و نیازهای خدماتی آن افزوده می‌شد.
با این حال، توسعه جمعیت و ساخت‌وساز همواره به معنای توسعه متناسب زیرساخت‌ها نبود. این مسئله در سال‌های بعد، خود را در قالب نیاز به مدرسه، مراکز درمانی، حمل‌ونقل عمومی، فضای سبز و سایر خدمات شهری نشان داد.
دهه ۱۳۸۰؛ شهری که بزرگ شد، اما نیازهایش هم بیشتر شد
در دهه ۸۰، روند توسعه فردیس شتاب بیشتری گرفت. افزایش جمعیت، گسترش ساختمان‌های مسکونی و تغییر الگوی زندگی، این منطقه را به یکی از کانون‌های مهم سکونت در محدوده پیرامونی کرج تبدیل کرد.
ساختمان‌های قدیمی و خانه‌های کم‌ارتفاع، در بسیاری از نقاط جای خود را به مجتمع‌های مسکونی و بناهای بلندتر دادند. خیابان‌ها و میدان‌ها شکل تازه‌ای پیدا کردند و فعالیت‌های تجاری و خدماتی افزایش یافت. اما هرچه جمعیت بیشتر شد، نیازهای شهر نیز پیچیده‌تر شد
افزایش تعداد دانش‌آموزان، ضرورت ساخت مدارس بیشتر را مطرح کرد. تردد روزانه ساکنان، نیاز به حمل‌ونقل عمومی کارآمد را افزایش داد و گسترش بافت مسکونی، موضوعاتی مانند مدیریت پسماند، تأمین آب، توسعه شبکه معابر و ایجاد فضاهای عمومی را به دغدغه‌های مهم شهری تبدیل کرد.
فردیس در حال بزرگ شدن بود؛ اما پرسش اصلی این بود که آیا زیرساخت‌های آن نیز با همین سرعت توسعه پیدا می‌کنند؟
دهه ۱۳۹۰؛ فردیس، از یک منطقه پرجمعیت تا شهرستانی مستقل
یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر فردیس، ارتقای جایگاه اداری آن به شهرستان بود؛ اتفاقی که در سال ۱۳۹۲ رخ داد و فصل تازه‌ای در مدیریت محلی این منطقه گشود.
با این تحول، فردیس در ساختار تقسیمات کشوری جایگاه مستقل‌تری پیدا کرد و ضرورت برنامه‌ریزی برای اداره شهری با جمعیت رو به افزایش، بیش از گذشته اهمیت یافت.
استقلال شهرستانی، انتظارات تازه‌ای را نیز در میان شهروندان ایجاد کرد. مردم انتظار داشتند خدمات اداری، درمانی، آموزشی، فرهنگی و زیرساختی متناسب با جمعیت و هویت مستقل شهرستان توسعه پیدا کند.
در همین سال‌ها، فردیس بیش از گذشته با چالش‌های یک شهر متراکم روبه‌رو شد؛ از ترافیک و کمبود فضاهای عمومی گرفته تا ضرورت توسعه مراکز فرهنگی، ورزشی و آموزشی.
فردیس دیگر آن منطقه کم‌جمعیت دهه ۵۰ نبود؛ شهری بود که جمعیت و نیازهایش با سرعت در حال افزایش بود و مدیریت آن به برنامه‌ریزی گسترده‌تری نیاز داشت.
سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵؛ فردیس امروز، شهر فرصت‌ها و چالش‌ها
اکنون در سال ۱۴۰۵، فردیس سیمایی کاملاً متفاوت از گذشته دارد. خیابان‌هایی که روزگاری خلوت بودند، امروز با حجم بالای تردد خودروها مواجه‌اند. خانه‌های یک‌اتاقه جای خود را به ساختمان‌های چندطبقه داده‌اند و مراکز تجاری، درمانی، آموزشی و خدماتی در بخش‌های مختلف شهر فعالیت می‌کنند.
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده در سال‌های اخیر، جمعیت فردیس به حدود ۸۵۰ هزار تا یک میلیون نفر نزدیک شده است؛ هرچند ارقام رسمی و برآوردهای جمعیتی در منابع مختلف تفاوت دارند.
این حجم از جمعیت، فردیس را با مجموعه‌ای از مطالبات جدی مواجه کرده است.
تأمین سرانه‌های آموزشی، توسعه حمل‌ونقل عمومی، مدیریت ترافیک، افزایش فضاهای سبز، دسترسی به خدمات درمانی، توسعه مراکز فرهنگی و ورزشی و تأمین زیرساخت‌های متناسب با جمعیت، از جمله موضوعاتی هستند که آینده این شهرستان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
فردیس امروز از امکاناتی برخوردار است که ساکنان قدیمی آن حتی تصورش را هم نمی‌کردند؛ اما همچنان در برخی حوزه‌ها با کمبودهایی روبه‌روست که نشان می‌دهد رشد جمعیت و توسعه کالبدی، لزوماً به معنای تحقق کامل توسعه متوازن نیست.
از قناعت نسل گذشته تا توقعات نسل امروز
شاید یکی از جالب‌ترین بخش‌های گفتگو با ساکنان قدیمی فردیس، مقایسه سبک زندگی و انتظارات نسل‌های مختلف باشد.
مردی که روزگاری با دو فرزند در یک اتاق اجاره‌ای زندگی می‌کرد و تلویزیون کوچک سیاه‌وسفید را یکی از دارایی‌های ارزشمند خانه‌اش می‌دانست، امروز از تغییر سطح رفاه خانواده‌ها سخن می‌گوید.
او با اشاره به اینکه اکنون امکانات زندگی نسبت به گذشته بسیار بیشتر شده است، معتقد است انتظارات نیز به همان نسبت افزایش پیدا کرده‌اند.
به گفته او، نسل گذشته با امکانات محدود زندگی را اداره می‌کرد و کمتر از والدین خود انتظار تهیه خانه و خودرو داشت؛ اما امروز برخی جوانان خرید خانه و خودرو را از مهم‌ترین انتظارات خود از خانواده می‌دانند.
این نگاه، فارغ از قضاوت درباره درست یا نادرست بودن انتظارات نسل جدید، یک واقعیت اجتماعی را به تصویر می‌کشد: زندگی در فردیس و ایران طی چند دهه گذشته تغییرات عمیقی را تجربه کرده و تعریف خانواده‌ها از رفاه، آسایش و نیازهای زندگی نیز دگرگون شده است.
فردیس؛ شهری که فقط ساختمان‌هایش تغییر نکرده‌اند
روایت تغییرات فردیس، تنها روایت خیابان‌کشی، افزایش ساختمان‌ها و توسعه مراکز خدماتی نیست. این شهر در طول چند دهه، از نظر اجتماعی و فرهنگی نیز دستخوش تغییر شده است.
جمعیت متنوع، حضور خانواده‌هایی با پیشینه‌های جغرافیایی و فرهنگی متفاوت، گسترش محله‌ها و تغییر سبک زندگی، هویت اجتماعی امروز فردیس را شکل داده‌اند.
نسلی که امروز در مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و محیط‌های کاری فردیس حضور دارد، با نسلی که برای خرید یک قرص نان راهی کرج می‌شد، تجربه زیسته متفاوتی دارد.
برای نسل قدیمی، خاطره فردیس با حوض‌های آب، خانه‌های کوچک، مسجد امام حسن(ع)، رفت‌وآمد به کرج و زندگی ساده گره خورده است؛ برای نسل امروز، فردیس شهری با خیابان‌های پرتردد، مراکز خرید، مدارس متعدد، بیمارستان‌ها و فرصت‌های متنوع زندگی است.
با این همه، یک مسئله همچنان پابرجاست: شهری که در چند دهه چنین رشد سریعی را تجربه کرده، برای آینده خود به چه نوع توسعه‌ای نیاز دارد؟
فردیس ۱۴۰۵؛ آینده‌ای فراتر از توسعه ساختمانی
فردیس در فاصله سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۵، مسیری طولانی را از یک محدوده کم‌امکانات تا یک شهرستان پرجمعیت طی کرده است. مسیری که در آن، دسترسی به آب، نان، درمان و سایر نیازهای اولیه، به‌تدریج جای خود را به مطالبات پیچیده‌تر شهرنشینی داده است.
امروز دیگر مسئله اصلی صرفاً ساخت خانه و افزایش تعداد خیابان‌ها نیست؛ بلکه ایجاد شهری با کیفیت زندگی مناسب، زیرساخت‌های متناسب با جمعیت، دسترسی عادلانه به خدمات، فضاهای فرهنگی و تفریحی و حمل‌ونقل کارآمد اهمیت دارد.
فردیس برای عبور از چالش‌های امروز، به نگاهی فراتر از توسعه فیزیکی نیاز دارد؛ نگاهی که در آن، کیفیت زندگی شهروندان در کنار رشد جمعیت و ساخت‌وساز قرار بگیرد.
شاید بهترین جمع‌بندی این سفر ۶۵ ساله را بتوان در همان خاطره مردی پیدا کرد که روزگاری تلویزیون کوچکش را در آغوش می‌گرفت و برای خرید نان به کرج می‌رفت و امروز در شهری زندگی می‌کند که چهره‌اش به‌سختی با خاطرات آن روزها قابل مقایسه است.
فردیس تغییر کرده است؛ از حوض‌های آب تا شبکه‌های آبرسانی، از نبود نانوایی تا خیابان‌های پر از مغازه، از نبود امکانات درمانی تا بیمارستان‌های امروز و از خانه‌های یک‌اتاقه تا برج‌های مسکونی.
اما پرسش مهم برای فردیس ۱۴۰۵ این است: آیا توسعه امکانات و ساختمان‌ها توانسته به همان اندازه، آسایش و کیفیت زندگی را برای شهروندان به ارمغان بیاورد؟
این همان پرسشی است که باید در ادامه مسیر توسعه فردیس، بیش از گذشته به آن پاسخ داد.
الهه ملاحسینی _ تیتر۱
انتهای خبر/
