به گزارش شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»؛ اسداله موذنی، مدرس و کارشناس حوزه گرافیک طی یادداشتی نوشت: بر اساس مشاهدات میدانی و سال‌ها تجربه فعالیت در حوزه گرافیک و تدریس، به‌ویژه در هنرستان‌های ساوجبلاغ و دانشگاه‌ها، می‌توان گفت شکاف عمیقی میان آموزش‌های سنتی و نیازهای واقعی بازار کار وجود دارد؛ شکافی که خود را در کمبود تجهیزات، فرسودگی کارگاه‌های آموزشی و به‌روز نبودن مهارت‌های تخصصی هنرآموزان نشان می‌دهد.
گرافیک در دنیای امروز تنها یک مهارت نرم‌افزاری یا فعالیت تزئینی نیست، بلکه ابزاری مهم برای برقراری ارتباط، انتقال پیام و اثرگذاری بر افکار عمومی به شمار می‌رود. با این حال، یکی از مهم‌ترین موانع پیشرفت این هنر در جامعه ما، ضعف فرهنگی و اجتماعی در شناخت جایگاه و کارکرد آن است. این مسئله نیز ارتباط مستقیمی با شرایط اقتصادی و معیشتی جامعه دارد؛ چراکه در شرایطی که اقتصاد با مشکلات و بی‌ثباتی مواجه است، توجه به کیفیت، خلاقیت و اثرگذاری فعالیت‌های گرافیکی در اولویت بسیاری از کارفرمایان و مسئولان قرار نمی‌گیرد.
در چنین شرایطی، طراحان گرافیک نیز از کم‌توجهی کارفرمایان و نبود شناخت کافی نسبت به ارزش تخصصی این حرفه آسیب می‌بینند. زمانی که سفارش‌دهنده به‌درستی نمی‌داند چه محصولی می‌خواهد و چه هدفی را دنبال می‌کند، فرآیند طراحی با دشواری مواجه می‌شود. در واقع، کارفرما باید از سواد بصری و شناخت اولیه نسبت به نیازهای ارتباطی برخوردار باشد تا بتواند خواسته خود را به‌درستی به طراح منتقل کند.
امروزه بسیاری از کارفرمایان حتی با مفهوم سواد بصری آشنایی کافی ندارند و برای رفع نیازهای گرافیکی خود به مراکزی مانند تابلوسازی یا افرادی مراجعه می‌کنند که لزوماً تحصیلات و تجربه تخصصی لازم را در این حوزه ندارند. این مسئله موجب می‌شود بخشی از فعالیت‌هایی که نیازمند دانش و تخصص گرافیک است، به افراد غیرمتخصص سپرده شود و در ادامه، دخالت‌های غیرتخصصی در فرآیند طراحی نیز افزایش پیدا کند.
از سوی دیگر، گرافیک در هر عرصه‌ای که وارد شود، می‌تواند ارتباطات و تعاملات را تسهیل و اثربخشی آن‌ها را افزایش دهد. برای نمونه، حتی در فرآیند برگزاری انتخابات، رعایت استانداردهای گرافیکی و اصول ارتباط بصری در شعب اخذ رأی اهمیت دارد. فضای رأی‌گیری باید به‌گونه‌ای طراحی شود که نظم و آرامش محیط حفظ شده و توجه رأی‌دهندگان از فرآیند اصلی منحرف نشود. همچنین طراحی صحیح محیط می‌تواند در ایجاد تعامل مناسب میان رأی‌دهندگان و عوامل اجرایی و حتی صیانت از سلامت فرآیند رأی‌گیری اثرگذار باشد. با این وجود، در بسیاری از موارد شاهد بی‌توجهی به حداقل استانداردهای گرافیکی هستیم و امور صرفاً با هدف رفع تکلیف انجام می‌شود.
در کنار این مسائل، ناهماهنگی برنامه‌ریزی آموزشی با نیازهای بازار کار نیز به مشکلات این حوزه دامن زده است. محتوای آموزشی در بسیاری از موارد با فناوری‌های روز و نیازهای واقعی صنعت گرافیک هم‌راستا نیست و به‌جای تمرکز بر تفکر طراحی، خلاقیت و توانایی حل مسئله، بر حفظ و تکرار مراحل نرم‌افزاری تأکید می‌شود؛ رویکردی که به‌تدریج ارزش و جایگاه واقعی این هنر را کم‌رنگ می‌کند.
یکی دیگر از چالش‌های مهم، ضعف مهارت‌های تخصصی برخی هنرآموزان است. در مواردی، افرادی که تحصیلات مرتبط با رشته گرافیک ندارند، با دریافت ابلاغ آموزشی در این حوزه تدریس می‌کنند؛ در حالی که آموزش این رشته نیازمند دانش تخصصی و تجربه عملی است. البته این مسئله تنها به هنرآموزان غیرمرتبط محدود نمی‌شود و حتی برخی افراد دارای تحصیلات مرتبط نیز به دلیل به‌روز نبودن دانش تخصصی و آشنایی ناکافی با شیوه‌های نوین تدریس و ارزشیابی، نمی‌توانند آموزش متناسب با نیازهای امروز ارائه دهند.
از سوی دیگر، زمان اختصاص‌یافته به دروس عملی و کارگاهی نیز نیازمند بازنگری است. درس‌هایی مانند صفحه‌آرایی و عکاسی به زمان و تمرین کافی نیاز دارند و محدود بودن ساعات آموزشی، فرصت لازم برای کسب مهارت عملی را از هنرجویان می‌گیرد. همچنین باید به مهارت‌های نرم مانند حل مسئله و کار تیمی توجه بیشتری شود؛ چراکه بازار کار امروز صرفاً به توانایی‌های فنی نیاز ندارد و انتظار دارد طراح بتواند در تعامل با دیگران، مسائل را تحلیل و برای آن‌ها راه‌حل خلاقانه ارائه کند.
در منطقه ساوجبلاغ نیز مجموعه‌ای از مشکلات زیرساختی و آموزشی، شرایط فعالیت این رشته را دشوارتر کرده است. کمبود سرانه آموزشی، فرسودگی مدارس، نبود تجهیزات فنی کافی، صدور ابلاغ‌های نامتناسب با تخصص هنرآموزان و برنامه‌ریزی‌های نادرست، از جمله عواملی هستند که موجب شده‌اند رشته گرافیک آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگیرد.
یکی از آسیب‌های جدی در این زمینه، هدایت اجباری برخی دانش‌آموزان به رشته گرافیک بدون توجه به استعداد، علاقه و توانایی آن‌هاست. گاهی دانش‌آموزانی که شناخت یا علاقه کافی به این رشته ندارند، به دلیل محدودیت انتخاب‌های آموزشی به سمت آن هدایت می‌شوند؛ در حالی که گرافیک علاوه بر استعداد و علاقه، به امکانات و هزینه‌هایی برای ادامه آموزش نیاز دارد. در نتیجه، برخی هنرجویان پس از یک یا دو سال ادامه تحصیل، از رشته خارج می‌شوند، به رشته‌های دیگر روی می‌آورند یا حتی تحصیل را رها می‌کنند. این روند نه‌تنها موجب هدررفت ظرفیت‌های آموزشی می‌شود، بلکه به تضعیف جایگاه رشته گرافیک نیز می‌انجامد.
در بررسی وضعیت هنرستان‌های ساوجبلاغ، تجربه تدریس در هنرستان میقات نیز نشان می‌دهد که جانمایی و فضای آموزشی این رشته با ماهیت هنری آن تناسب کافی ندارد. در حوزه آموزش برادران، رشته گرافیک در کنار رشته‌های فنی ارائه می‌شود و از فضای ورودی هنرستان تا ساختمان‌ها و کارگاه‌های آن، نشانه‌های کافی از یک محیط متناسب با روحیه و نیازهای آموزش هنر دیده نمی‌شود. در حوزه خواهران نیز هنرستان علم و ادب این رشته را ارائه می‌کند و بررسی شرایط آموزشی آن نیازمند توجه به تجربه هنرآموزان و فعالان این مجموعه است.
در واقع، یکی از مشکلات ساختاری این حوزه آن است که گرافیک به‌عنوان یک رشته هنری، در فضایی آموزشی قرار گرفته که عمدتاً متناسب با رشته‌های فنی طراحی شده است. این در حالی است که آموزش هنر به محیطی نیاز دارد که خلاقیت، تجربه بصری، کار عملی و پرورش ذوق هنری در آن جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. به نظر می‌رسد در ساوجبلاغ هنوز هنرستانی با استانداردها و فضای متناسب با جایگاه هنرهای زیبا شکل نگرفته است.
با توجه به این مسائل، ارتقای آموزش گرافیک نیازمند نگاهی فراتر از آموزش نرم‌افزار و مهارت‌های فنی است. بازنگری در محتوای آموزشی، تأمین تجهیزات مورد نیاز کارگاه‌ها، نوسازی فضاهای آموزشی، استفاده از هنرآموزان متخصص و به‌روزرسانی دانش مدرسان، از جمله ضرورت‌های این مسیر است. همچنین هدایت تحصیلی دانش‌آموزان باید بر اساس استعداد و علاقه واقعی آن‌ها انجام شود و ارتباط میان هنرستان‌ها، دانشگاه‌ها و بازار کار تقویت شود.
گرافیک هنری است که می‌تواند در فرهنگ‌سازی، توسعه ارتباطات اجتماعی، رونق اقتصادی و حتی بهبود کیفیت خدمات عمومی نقش‌آفرین باشد؛ اما تحقق این ظرفیت، بدون شناخت جایگاه آن و فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب امکان‌پذیر نیست. اگر قرار است نسل آینده طراحان گرافیک بتوانند در بازار کار حرفی برای گفتن داشته باشند، باید از دوران هنرستان زمینه آموزش تخصصی، خلاقیت و تجربه عملی برای آن‌ها فراهم شود؛ چراکه بی‌توجهی امروز به آموزش این هنر، به معنای از دست دادن بخشی از ظرفیت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی فردای جامعه خواهد بود.
