به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، در میان کوچهباغهای طالقان و خانههایی که روزگاری عطر نان تازه و غذای خانگی از پنجرههایشان به کوچه میرسید، خوراکهایی وجود داشت که تنها برای سیر شدن پخته نمیشدند؛ هر کدام بخشی از زندگی مردم، ذوق زنان خانهدار و سلیقهای بودند که از دل طبیعت و داشتههای همان سرزمین شکل میگرفتند.
ترشیآش یکی از همین غذاهای قدیمی و خوشطعم طالقان است؛ آشی با مزهای متفاوت که ترشی میوههای محلی در کنار حبوبات و سبزیها، ترکیبی دلنشین میسازد. غذایی که شاید امروز نامش برای نسل جوان کمتر آشنا باشد، اما برای بسیاری از قدیمیترها یادآور روزهایی است که خانواده دور یک سفره جمع میشدند و عطر یک دیگ آش، فضای خانه را پر میکرد.
ترکیبی از طبیعت طالقان در یک کاسه آش
بر اساس دستور پخت منتشرشده در پایگاه اینترنتی «تنورستان»، ترشیآش با موادی همچون لوبیا چیتی، نخود، عدس، برگ چغندر، سبزیهای صحرایی، چغندر، آلوچه خشک، آلبالوی خشک، برگه زردآلو و گلابی، گردو، کشمش و رشته آش تهیه میشود. این ترکیب متنوع، نشان میدهد که در تهیه این خوراک، از حبوبات و سبزیها گرفته تا میوههای خشکشده، هر ماده سهمی در شکلگیری طعم نهایی دارد.
در این میان، حضور میوههای خشکشده جذابیت خاصی به غذا میدهد؛ موادی که در گذشته بخشی از ذخیره خوراکی خانوادهها برای فصلهای سرد سال بودند. میوههایی که با رسیدن فصل برداشت، خشک و نگهداری میشدند تا در روزهای دیگر سال نیز عطر و مزهشان مهمان سفرهها باشد.
این ترکیب، بیارتباط با طبیعت و شیوه زندگی مردم منطقه نیست. در روزگاری که بسیاری از مواد غذایی از محصولات باغها و داشتههای خانه تأمین میشد، خشککردن میوهها راهی برای نگهداری آنها بود؛ همان داشتههایی که بعدها به بخشی از طعم غذاهای محلی تبدیل شدند.
ترشی دلنشینی که مزه آش را ماندگار میکند
پایگاه اینترنتی «زیباشهر» نیز در معرفی غذاهای محلی طالقان، از آش ترشی نام برده و ترکیباتی مانند نخود، لوبیا چیتی، مغز گردو، چغندر، آلوچه، آلبالو، برگ قیسی، کشمش، سیر و نعناعداغ را برای آن برشمرده است. در این معرفی، سرکه و شیره بهعنوان چاشنیهای این آش مطرح شدهاند؛ بهگونهای که میزان استفاده از آنها میتواند با توجه به ذائقه افراد تغییر کند.
در دستور منتشرشده در تنورستان نیز برای تنظیم میزان ترشی غذا، استفاده از رب آلو یا رب انار پیشنهاد شده است. همین تفاوت در چاشنیها نشان میدهد که ترشیآش ممکن است در خانهها و خانوادههای مختلف با شیوههای متفاوتی پخته شود.
شاید همین تنوع، بخشی از جذابیت غذاهای قدیمی باشد؛ هر خانواده با سلیقه خود چیزی به دستور پخت اضافه میکرد و طعمی میساخت که برای اعضای آن خانه آشنا و خاطرهانگیز بود. ترشی، شیرینی ملایم میوهها و عطر سبزیها در کنار هم، مزهای میسازند که بهسادگی از یاد نمیرود.
از دیگهای قدیمی تا سفرههای گرم خانوادگی
در روایت منتشرشده در پایگاه اینترنتی «تنورستان» درباره خوراکها و شیوه زندگی قدیم طالقان، از تنور بهعنوان یکی از اجزای مهم خانههای روستایی یاد شده است؛ فضایی که در بسیاری از خانهها برای پخت نان و غذا و گرمکردن محیط استفاده میشد. همین روایت، تصویری از آشپزخانههای قدیمی و شیوه زندگی خانوادههای طالقانی به دست میدهد.
تصور خانهای قدیمی در طالقان، با حیاطی ساده، هیزمهایی کنار اجاق و دیگی که آرامآرام روی حرارت میجوشد، تصویر دوری نیست. در چنین خانههایی، آمادهکردن غذا فرصتی برای کنار هم بودن بود. سبزیها پاک میشدند، حبوبات از قبل خیس میخوردند و میوههای خشکشده از ظرفهای نگهداری بیرون میآمدند تا در کنار یکدیگر غذایی خوشعطر آماده شود.
ترشیآش نیز از آن دسته غذاهایی است که آمادهکردنش به کنار هم گذاشتن چند ماده ساده محدود نمیشود؛ ترکیب مواد و رسیدن مزهها به یکدیگر، بخشی از لذت پخت آن است. وقتی حبوبات و سبزیها بهخوبی میپزند و چاشنیهای ترش به غذا اضافه میشوند، عطر و طعمی شکل میگیرد که برای کسانی که آن را در خانه مادران و مادربزرگهایشان چشیدهاند، یادآور روزهای دور است.
طعمهای دیگری از سفره رنگارنگ طالقان
در مطالب منتشرشده در پایگاه اینترنتی «تنورستان» و همچنین گزارش «فرهنگستان طالقان» درباره جشنواره غذاهای سنتی روستای تکیهناوه، به بخشی از خوراکها و غذاهای بومی منطقه اشاره شده است. در میان این غذاها میتوان نامهایی مانند کشکآش، دوآش، تلیارد، کنگرآش، کلمآش، آش شلغم، ارشته، دانیدوغ، اوماچآش، آش بلغور، یوانآش، مرجوخورش، پیازآب، چغندر قلی، والکپلو و شیرآش را دید.
این تنوع نشان میدهد که آشپزی محلی در طالقان تنها به چند دستور محدود نبوده، بلکه از دل طبیعت، فصلها و مواد غذایی در دسترس شکل گرفته است. هر غذا نیز داستانی از شیوه زندگی مردم، بهرهگیری از محصولات بومی و سلیقه نسلهایی را در خود دارد که با داشتههای ساده، طعمهایی ماندگار خلق میکردند.
دستورهایی که از دل خاطرهها به امروز رسیدهاند
بر اساس توضیحات منتشرشده در پایگاه اینترنتی «تنورستان»، مهری شیخحسنی طالقانی، از اهالی روستای تکیهناوه، نام و شیوه پخت غذاهای سنتی را با کمک روایتها و تجربه زنان سالخورده و قدیمیهای روستا گردآوری کرده است. او در معرفی این مجموعه، بر اهمیت فراموشنشدن غذاهای محلی و انتقال تجربه و هنر نسلهای گذشته به نسلهای بعد تأکید کرده است.
در یکی از دستورهای منتشرشده در این پایگاه، ترشیآش با ترکیبی از حبوبات، برگ چغندر، سبزیهای صحرایی، میوههای خشک، گردو، کشمش و رشته آش معرفی شده است. این دستور، نمونهای از شیوه تهیه این غذای محلی است و ممکن است با آنچه در خانوادهها و روستاهای دیگر پخته میشود، تفاوتهایی داشته باشد.
اهمیت چنین روایتهایی تنها در معرفی نام غذاها یا مواد اولیه آنها خلاصه نمیشود؛ گاهی یک دستور پخت، بخشی از خاطرات یک خانواده و نشانی از روزگاری است که دیگر تکرار نمیشود. پشت هر غذای ساده محلی، تجربه و شناختی از طبیعت منطقه قرار دارد که نسل به نسل منتقل شده است.
ترشیآش طالقان شاید غذایی ساده به نظر برسد، اما در هر قاشق آن میتوان نشانی از گذشته را پیدا کرد؛ از میوههایی که با حوصله برای روزهای سرد خشک میشدند تا سبزیهایی که از دشت و باغ به خانه میآمدند و دستهایی که با عشق، مواد ساده را به غذایی خوشعطر تبدیل میکردند.
این غذا قرار نیست تنها در خاطرهها باقی بماند؛ هنوز هم میتوان آن را پخت، دور سفره جمع شد و طعم آشنای روزهای قدیم را دوباره چشید. گاهی برای زنده شدن خاطرات، نیازی به اتفاقی بزرگ نیست؛ کافی است دیگی روی اجاق باشد و عطر ترشیآشی در فضای خانه بپیچد تا گوشهای از گذشته، دوباره به امروز بازگردد.
زهرا اسحاقی _ تیتر۱
انتهای خبر/