در شرایطی که جامعه اسلامی با تحولات منطقهای و فشارهای استکبار جهانی روبروست، تبیین دقیق مفهوم «شهادت»، «انتقام» و «مسئولیت تاریخی» اهمیت ویژهای دارد. برای واکاوی این مفاهیم از منظر علوم سیاسی و دینی، خبرنگار گروه سیاسی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، به سراغ حیدر دانشمهر، ماموستای محمدشهر کرج رفت. آنچه در ادامه میخوانید، تبیین او از «هندسه قدرت» پس از شهادت و چرایی ضرورتِ تبدیل «پیرو» به «حامل پیام» است.
تیتر۱: جناب دانشمهر، بسیاری شهادت را واقعهای پایانبخش میدانند؛ اما شما از تغییر «هندسه قدرت» سخن میگویید. این تغییر دقیقاً به چه معناست؟
دانشمهر: شهادت، بزرگترین عاملِ تغییر در هندسه قدرت است، نه صرفاً ابزاری برای برانگیختن احساسات. تا پیش از شهادت، محور حرکت جامعه یک شخص است؛ اما پس از آن، اگر اندیشه او در جانِ جامعه ریشه دوانده باشد، قدرت از یک «فرد» به هزاران «کنشگر» منتقل میشود. این یعنی رهبری از حالت متمرکز، به یک مسئولیت جمعی بدل میگردد. ارزش خون شهید تنها در مظلومیت او نیست؛ بلکه در توانایی آن برای تبدیل «پیرو» به «حامل پیام» است. جامعهای که به این مرحله برسد، از هیجان عبور کرده و وارد مسیر «تمدنسازی» میشود.
تیتر۱: شما معتقدید که «وحدت» در سایه شهادت بازتعریف میشود؛ چگونه میتوان فقدان رهبر را به فرصتی برای وحدت تبدیل کرد؟
دانشمهر: در زمان حیات، رهبران محور وحدتاند؛ اما پس از شهادت، اگر اندیشهشان نفوذ کرده باشد، «وحدت» از شخص به «ارزش» منتقل میشود. جامعهای که وحدتش وابسته به یک فرد باشد، با فقدان او دچار خلأ میشود؛ اما اگر وحدت بر آرمان بنا شده باشد، فقدان رهبر، جامعه را به مرحله «بلوغ» میرساند. در این مرحله، هر عضو جامعه احساس میکند بخشی از بار رسالت بر دوش اوست و این، همبستگی را از یک واکنش عاطفیِ زودگذر به یک «تعهد پایدار» تبدیل میکند.
تیتر۱: بخشی از مباحث شما به مفهوم «خونخواهی» اختصاص داشت. بسیاری آن را با انتقام شخصی اشتباه میگیرند. مرز این دو کجاست؟
دانشمهر: انتقامِ فردی، کور و محدود به زمان است؛ از روی خشم و حقارت عمل میکند و ممکن است بیگناه را هدف بگیرد. اما «خونخواهی» یک فریضه وجودی و بصیر است. خونخواه کسی است که ظلم برایش عادیشدنی نیست. خونخواهی یعنی تشخیص بدهی که ظلمِ امروز در چه لباسی ظاهر شده و به مقابله با آن برخیزد. این مطالبه، تا زمانی که ظلم وجود دارد، ادامه مییابد، چون هر نسل باید در برابر ظلمِ زمانهاش مسئول باشد.
تیتر۱: مسئولیت اجتماعیِ یک خونخواه چیست؟ آیا فقط مجازات عاملان شهادت کافی است؟
دانشمهر: خیر؛ وظیفه تاریخی یعنی:
۱. سکوت نکردن در برابر تضییع عدالت، آزادی حقیقی و کرامت انسانی؛
۲. فریاد زدن در برابر فساد، تبعیض و وابستگی به قدرتهای ظالم؛
۳. زنده نگه داشتن یاد شهید در رفتار اجتماعی، نه فقط در مراسم.
به بیان روشن: خون شهید امانتی است که اگر به آن خیانت کنید (با سکوت یا عادیسازی ظلم)، از مقام خونخواهی ساقط میشوید.
تیتر۱: برای پاسداشت مکتب شهید، چه شاخصهایی را پیشنهاد میکنید؟
دانشمهر: مکتب شهید را نباید با کمیت مراسمها، بلکه با شاخصهای عینی باید پاسداشت:
نرخِ اتکا به خارج: افزایش وابستگی اقتصادی، نشانه کوتاهی در پاسداشت است.
ضریبِ عدالت اجتماعیشکاف طبقاتی: عمیقتر شدن شکاف طبقاتی، عقبگرد از مکتب است.
نفوذ دشمن در تصمیمگیریها: هر چه رد پای دشمن در سیاستگذاریهای ما بیشتر باشد، یعنی از آرمانها فاصله گرفتهایم.
پاسداشت یعنی مراقبتِ مداوم از این سه شاخص.
تیتر۱: نسل امروز چگونه میتواند در این جنگ تاریخیِ «ظلم و حق» نقشآفرینی کند؟
دانشمهر: نسل امروز وظیفهای فراتر از حفظ وضع موجود دارد؛ وظیفهاش «نوسازی راهبردها» است. ابزارهای دیروز ممکن است امروز کارایی نداشته باشد. نسل جوان باید با استفاده از رسانه، دیپلماسی عمومی و اقتصاد مقاومتی هوشمند، آرمانها را در قالبی منطقی و علمی ارائه دهد. ما در این جبهه، نه فقط یک کشور، که یک «ایده جهانی» هستیم که میگوید: «ظلم، در هر جای جهان و با هر نامی، محکوم است.»
تیتر۱: در پایان، چه پیامی برای کسانی دارید که از طولانی شدنِ این تقابل نگراناند؟
دانشمهر: وعدهی الهی درباره نابودی ظالمان، یک قانون هستیشناختی است. جهان بر اساس عدل طراحی شده و هر ظلمی، یک «ناپایداری درونی» ایجاد میکند که دیر یا زود، سیستم را فرو میریزد. پیروزی یکشبه نمیآید؛ نیاز به صبر، استقامت و اقدام مداوم دارد. ما تا نابودی کامل ظلم از میدان خارج نمیشویم؛ این عهد ما با خداست.
تیتر۱: نسل امروز چگونه میتواند در این جنگ تاریخیِ «ظلم و حق» نقشآفرینی کند؟
دانشمهر: نسل امروز وظیفهای فراتر از حفظ وضع موجود دارد؛ وظیفهاش «نوسازی راهبردها» است. ابزارهای دیروز ممکن است امروز کارایی نداشته باشد. نسل جوان باید با استفاده از رسانه، دیپلماسی عمومی و اقتصاد مقاومتی هوشمند، آرمانها را در قالبی منطقی و علمی ارائه دهد. ما در این جبهه، نه فقط یک کشور، که یک «ایده جهانی» هستیم که میگوید: «ظلم، در هر جای جهان و با هر نامی، محکوم است.»
تیتر۱: در پایان، چه پیامی برای کسانی دارید که از طولانی شدنِ این تقابل نگراناند؟
دانشمهر: وعدهی الهی درباره نابودی ظالمان، یک قانون هستیشناختی است. جهان بر اساس عدل طراحی شده و هر ظلمی، یک «ناپایداری درونی» ایجاد میکند که دیر یا زود، سیستم را فرو میریزد. پیروزی یکشبه نمیآید؛ نیاز به صبر، استقامت و اقدام مداوم دارد. ما تا نابودی کامل ظلم از میدان خارج نمیشویم؛ این عهد ما با خداست.
گلاویژ اصحابی _ تیتر۱
انتهای خبر/
