قلعه کیقباد؛ تنفس تاریخ بر فراز قلههای طالقان
در ارتفاعات شمالغربی روستای هرنج طالقان، جایی میان کوهستان و آسمان، بقایای قلعهای تاریخی قرار گرفته که قرنها از فراز کوه، شاهد دگرگونیهای این سرزمین بوده است.
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»؛ در میان ارتفاعات سرسبز و چشمنواز طالقان، آثار تاریخی متعددی قرار گرفتهاند که هرکدام بخشی از گذشته این منطقه را روایت میکنند؛ قلعه کیقباد هرنج یکی از همین بناهای تاریخی است که بقایای آن در ارتفاعات روستای هرنج، یادگاری از دورههای تاریخی گذشته به شمار میرود.
قلعهای بر فراز کوههای هرنج
قلعه کیقباد در حدود سه کیلومتری شمالغرب روستای هرنج طالقان و بر فراز کوه قرار دارد. این بنا از جمله آثار تاریخی منطقه است که اگرچه گذر زمان بخش زیادی از ساختار آن را از میان برده، اما بقایای دیوارها و سازههای باقیمانده همچنان از اهمیت تاریخی آن حکایت دارد.
بر اساس اطلاعات مندرج در کتاب «آثار تاریخی طالقان» نوشته ناصر پازوکی طرودی، این قلعه در میان آثار تاریخی و فرهنگی روستای هرنج معرفی شده است. این کتاب که در سال ۱۳۸۳ از سوی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران منتشر شده، با هدف شناسایی و معرفی محوطههای باستانی و بناهای تاریخی ـ فرهنگی طالقان تدوین شده و برای آثار معرفیشده، عکس و طرح نیز ارائه کرده است.
موقعیت قلعه بر فراز ارتفاعات، یکی از ویژگیهای قابل توجه آن است. قرارگیری چنین بنایی در محیطی کوهستانی، چشمانداز گستردهای از اطراف در اختیار ساکنان آن قرار میداده و امروزه نیز مسیر دسترسی و موقعیت مرتفع آن، بخشی از جذابیت تاریخی و گردشگری قلعه به شمار میرود.
بقایای معماری قلعه کیقباد
از بنای قلعه امروزه عمدتاً بقایای دیوارهایی باقی مانده که در ساخت آنها از سنگ و ملات ساروج استفاده شده است. بر اساس گزارشهای موجود، فاصله میان دیوار شرقی و غربی محوطه حدود ۱۰۰ متر بوده و در بخش میانی آن نیز آثار یک حوض سنگی دیده میشود.
این حوض سنگی از جمله بخشهای قابل توجه محوطه است و بر اساس بررسیهای انجامشده، احتمال داده شده که برای جمعآوری آب باران و برف مورد استفاده قرار میگرفته است؛ موضوعی که با توجه به موقعیت کوهستانی قلعه و دشواری دسترسی به منابع آب، اهمیت ویژهای داشته است.
گزارشهای تاریخی همچنین از کشف سفالینههایی در سطح محوطه خبر میدهند که بخشی از آنها به قرن پنجم هجری قمری نسبت داده شده است. این یافتهها میتواند در بررسی قدمت و سابقه استقرار در این محدوده مورد توجه قرار گیرد.
قلعه کیقباد و دوره اسماعیلیه
در منابع مختلف، قلعه کیقباد هرنج با دوره اسماعیلیه مرتبط دانسته شده است. برخی گزارشها قدمت آن را به سدههای چهارم و پنجم هجری نسبت دادهاند و از قرارگیری آن در میان مجموعه قلعههای تاریخی منطقه طالقان یاد کردهاند.
همچنین در کتاب «استانشناسی البرز» نیز قلعه کیقباد در شمار آثار تاریخی شهرستان طالقان معرفی شده است؛ موضوعی که نشان میدهد این بنا در معرفی ظرفیتهای تاریخی استان البرز نیز مورد توجه قرار گرفته است.
بررسی آثار باقیمانده از قلعه در کنار موقعیت جغرافیایی آن، تصویری از یکی از استقرارگاههای تاریخی ارتفاعات طالقان به دست میدهد؛ بنایی که امروز بخش عمده ساختار آن از بین رفته، اما آثار برجایمانده همچنان میتواند برای شناخت تاریخ منطقه اهمیت داشته باشد.
ثبت ملی یک اثر تاریخی
قلعه کیقباد هرنج در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ثبت این اثر در فهرست ملی، نشاندهنده اهمیت آن به عنوان بخشی از میراث تاریخی و فرهنگی منطقه طالقان است.
ثبت ملی بناهای تاریخی، علاوه بر ایجاد چارچوب قانونی برای حفاظت از آنها، میتواند زمینه توجه بیشتر به معرفی و احیای ظرفیتهای تاریخی مناطق مختلف کشور را نیز فراهم کند. قلعه کیقباد نیز در کنار دیگر قلعهها، محوطههای باستانی و بناهای تاریخی طالقان، بخشی از مجموعه میراث فرهنگی این شهرستان محسوب میشود.
مسیری برای علاقهمندان به تاریخ و کوهنوردی
دسترسی به قلعه کیقباد به دلیل قرارگیری آن در ارتفاعات و وجود مسیرهای کوهستانی و سنگلاخی، برای گردشگران عادی ساده نیست و بازدید از آن نیازمند آمادگی مناسب، تجهیزات لازم و رعایت نکات ایمنی است.
با این حال، همین مسیر کوهستانی و موقعیت خاص قلعه موجب شده است که این بنا برای علاقهمندان به تاریخ، کوهنوردی و گردشگری فرهنگی جذابیت ویژهای داشته باشد. چشمانداز ارتفاعات اطراف نیز یکی دیگر از ویژگیهایی است که در کنار ارزش تاریخی بنا، اهمیت گردشگری آن را افزایش میدهد.
قلعه کیقباد هرنج تنها مجموعهای از دیوارهای سنگی بر فراز کوه نیست؛ این بنا بخشی از حافظه تاریخی طالقان است که در کنار طبیعت منطقه، روایتگر بخشی از گذشته این سرزمین به شمار میرود.
وجود آثار تاریخی متعدد در طالقان نشان میدهد که ظرفیتهای فرهنگی این شهرستان تنها به طبیعت و جاذبههای گردشگری طبیعی محدود نمیشود. معرفی دقیقتر این آثار، حفاظت از بقایای بناها و فراهم کردن زمینه پژوهشهای باستانشناسی میتواند به شناخت بهتر تاریخ منطقه و معرفی آن به گردشگران کمک کند.
قلعه کیقباد هرنج نیز در میان همین میراث ارزشمند قرار دارد؛ اثری که بر فراز ارتفاعات روستای هرنج ایستاده و بقایای آن، همچنان بخشی از داستان تاریخی طالقان را برای نسل امروز روایت میکند.
هانیه ربیعی _ تیتر۱
انتهای خبر/
