پاسداشت هویت در البرز؛ ۵۳ اثر ناملموس ثبت ملی شد

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، با تلاش‌های صورت گرفته در سال‌های اخیر و با تمرکز بر شناسایی خرده‌فرهنگ‌ها، تا پایان سال ۱۴۰۴ در مجموع ۵۳ اثر ناملموس در استان البرز شناسایی و در لیست آثار ملی به ثبت رسیده است. از آیین‌های دیرینه‌ای همچون «شال‌اندازی» و «نوروزخوانی» گرفته تا مهارت‌های سنتی نظیر خشک‌کردن «آلوی برغان»، بازی‌های بومی مانند «رزم‌سپر» و مهارت‌ «ساخت ساز چنگ»، مهارت پخت «غذاهای سنتی» البرز، بخشی از این گنجینه است که حالا جایگاه رسمی خود را در فهرست آثار ملی یافته‌اند.

مردم؛ حافظان حقیقی فرهنگ

یکی از نکات قابل‌تأمل در مسیر مستندسازی میراث فرهنگی البرز، تغییر رویکرد در جمع‌آوری داده‌هاست. حکمتی با اشاره به چالش‌های همکاری با برخی پژوهشگران استانی می‌گوید: در حالی که در جلسات متعدد با برخی محققان، برای دریافت اطلاعات و مستندات به در بسته می‌خوردیم، مردم محلی فراتر از انتظار عمل کردند. آن‌ها خود به میدان آمدند؛ خانه‌هایشان را به روی ما گشودند، غذاهای سنتی را بازآفرینی کردند و حتی آیین‌ها را با گوشی‌های موبایل‌شان مستندسازی کرده و برای ما فرستادند. این همکاریِ خودجوش، درسی بزرگ بود که نشان داد ریشه‌های فرهنگی را باید در دل جامعه جستجو کرد.

او تأکید دارد که هدف از ثبت این آثار، صرفاً درج در یک لیست نیست؛ بلکه حفظ اتحاد و روابط دوستانه میان اقوام است. به گفته این کارشناس، نگاه به فرهنگ‌های بومی، نگاه به «اتحاد» است و هرگاه فرهنگ منطقه‌ای از بین برود، هویت آن منطقه نیز به‌مرور رنگ خواهد باخت.

چالش‌های اعتباری و ضرورت ورود بخش خصوصی

اما در کنار این توفیقات، سایه محدودیت‌های اعتباری بر سرِ فعالیت‌های پژوهشی میراث فرهنگی سنگینی می‌کند. حکمتی با صراحت از نبود بودجه مستقل برای این حوزه انتقاد کرده و می‌افزاید: اگر منابع مالی کافی در اختیار بود، می‌شد با برون‌سپاری بخشی از فعالیت‌ها به بخش خصوصی، کیفیت و سرعت شناسایی آثار را به مراتب افزایش داد. محدودیت‌های اداری ارگان‌های دولتی نباید مانع از ثبت و ضبط میراثی شود که هر لحظه ممکن است در غبار فراموشی گم شود.

البرز؛ در جستجوی هویت مستقل

شناسایی میراث البرز با یک چالش جغرافیایی-تاریخی نیز همراه است. به‌واسطه پیوند تاریخی این استان با تهران و هم‌مرزی با قزوین و مازندران، تفکیک دقیق اصالتِ برخی آداب‌ورسوم کار دشواری است.

حکمتی در این باره توضیح می‌دهد: «گاهی در مسیر ثبت یک اثر که گمان می‌کردیم متعلق به البرز است، به خاستگاه‌های مازندرانی یا قزوینی می‌رسیدیم. این درهم‌تنیدگی مرزهای فرهنگی در گذشته‌های دور، کار شناسایی را پیچیده کرده است؛ اما ما همچنان با وسواسِ تمام، به دنبال آثاری هستیم که شاخصه‌های بومی البرز را حمل می‌کنند.

نگاه به افق جهانی

ثبت جهانی «آیین مهرگان» توسط دفتر ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی در دو سال گذشته و همچنین ساز ملی «عود و رباب»، بخشی از تلاش‌های این حوزه در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی عرصه بین‌المللی است.

گلاویژ اصحابی _ تیتر۱

انتهای خبر/