چالش پایتختزدگی سینما در کرج
در حالی که کلانشهر کرج سالهاست در سایه جغرافیایی تهران با چالش «پایتختزدگی فرهنگی» و تقلیلیافتن به یک مکان صرف فیلمبرداری روبهروست، کارشناسان و متولیان فرهنگی استان در میزگرد تخصصی «تیتر۱» بر ضرورت تشکیل کارگروه مشترک «تاریخ، جامعهشناسی و سینما» و بازنمایی حافظه تاریخی صدساله البرز بر پرده نقرهای تأکید کردند.
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، کلانشهر کرج و استان البرز با وجود پیشینه تاریخی کهن، بافت متنوع جمعیتی و حضور نخبگان برجسته فرهنگی و هنری، سالهاست در سایه جغرافیایی پایتخت با نوعی چالش در حوزه هویت بصری و سینمایی روبهرو است.
در حالی که ظرفیتهای کمنظیر تاریخی، طبیعی و مشاهیر نامدار البرز میتوانند دستمایه خلق فاخرترین آثار نمایشی و سینمایی کشور قرار گیرند، سینمای کرج عمدتاً به بستری حاشیهای و صرفاً لوکیشنی برای گروههای فیلمبرداری تبدیل شده و روایت اصیل زیستبوم این منطقه در میان تولیدات سینمایی مغفول مانده است. این رویکرد انفعالی سبب شده تا نسل امروز، به ویژه جوانان، به جای آشنایی با مفاخر و تاریخ پرفرازونشیب دیار خود، با گسست هویتی و غلبه تولیدات غیربومی مواجه شوند.
از سوی دیگر، با تصویب سیاستهای بالادستی از جمله برنامه هفتم توسعه و ضرورت پیوند هنر با اقتصاد گردشگری، پرسشهای بنیادینی پیش روی اهالی فرهنگ قرار گرفته است؛ اینکه چگونه میتوان با تکیه بر تاریخ و جامعهشناسی البرز، سینمای بومی را احیا کرد و کرج را از یک معبر و خوابگاه، به مقصدی پویا و دارای شناسنامه تصویری تبدیل کرد؟
از همین رو، برای بررسی ابعاد مختلف این موضوع، واکاوی ریشههای هویتی و ترسیم نقشهراه استفاده از ابزار هنر هفتم در بازآفرینی هویت شهری، میزگردی با حضور «نادر زینالی» مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان البرز، «مهدی صفیآبادی» بازیگر، مدرس سینما و کارشناس حوزه هنر و «علیرضا عیاری» استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ شهری برگزار کردهایم.
ریشههای تاریخی و هویتی کلانشهر کرج از چه زمانی شکل گرفته و نقش حافظه تاریخی در ساخت تصویر هویتی شهر چیست؟
علیرضا عیاری در پاسخ به این سئوال گفت: وقتی از هویت و حافظه تصویری یک شهر سخن میگوییم، بدون بازخوانی دقیق تاریخ و شناسنامه آن جغرافیا نمیتوان راه به جایی برد. کرج نباید صرفاً یک محدوده نوپا یا کلانشهری برآمده از مهاجرتهای دهههای اخیر تلقی شود، بلکه این شهر دارای ریشههای بسیار کهن و تاریخی مستند در دوران معاصر است.
این استاد دانشگاه و پژوهشگر با اشاره به نقطه عطف توسعه معاصر این دیار، به تحولات ابتدای قرن حاضر اشاره کرد و افزود: اگر به حدود سال ۱۳۰۰ و سده گذشته بازگردیم، تأسیس دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج، نقطه ثقل دگرگونی و عمران نوین این شهر شد. این مرکز علمی نه فقط خاستگاه تولید علم کشاورزی در کشور بود، بلکه کانون الهامبخش عمران، آبادانی و تغییر چهره سنتی کرج به یک قطب مدرن شد.
احداث جاده کرج – چالوس و نقش چهرههای نامدار در تثبیت هویت البرز
عیاری ادامه داد: تاریخ این شهر سرشار از اقدامات زیرساختی بینظیری است که سینما باید آنها را بازنمایی کند. آغاز احداث جاده تاریخی و شگفتانگیز کرج – چالوس در سال ۱۳۱۲ و بهرهبرداری از آن در سال ۱۳۱۶، آسفالت خیابان اصلی شهر یعنی شهید بهشتی (قزوین سابق) در سال ۱۳۱۳ و اجرای طرحهای جامع، همگی نشان از پویایی این منطقه در تاریخ معاصر دارند.
وی با نام بردن از بانیان و چهرههای ماندگار توسعه در البرز تصریح کرد: چهرههای بزرگی در این خطه نقشآفرینی کردهاند که نام هرکدام شناسنامه بخشی از شهر است؛ از زندهیاد محمدصادق فاتح یزدی که بانی جهانشهر و صنعت نوین کرج بود گرفته تا عباس عظیمی در پایهگذاری عظیمیه، لطفالله طریقی در گوهردشت و خدمات ماندگار خاندان کمالی در حوزه سلامت و درمان، همگی بخشی از میراث هویتی ما هستند.
این کارشناس تأکید کرد: سینما صرفاً یک ابزار سرگرمی یا لنزی برای ثبت اتفاقیِ چند سکانس نیست، بلکه در واقع حافظه تصویری و لوح ثبت تاریخ هر جامعه است. هنر هفتم قادر است هویت گذشته البرز را به درستی بازنمایی کند و تصویری روشن و مقتدر از آینده پیشروی نسل جوان بگذارد؛ سینماگران ما باید بر شانههای این تاریخ صدساله بایستند و اصالت کرج را ماندگار کنند.
چرا سینمای البرز تاکنون نتوانسته یک جریان مستقل هویتی بسازد و چه چالشهایی در این مسیر وجود دارد؟
مهدی صفیآبادی در پاسخ به این سوال گفت: متأسفانه ارتباط جامعه و نسل جوان با سینمای بومی کرج قطع شده است. وقتی یک جامعه نتواند از دریچه تولیدات فرهنگی خود با مخاطبانش ارتباط برقرار کند، طبیعی است که نسل جدید مسخِ تولیدات غیربومی، فضای مجازی و روایتهای وارداتی میشود؛ چرا که وقتی خلأ فرهنگی ایجاد شود، فرهنگهای مهاجم به سرعت آن را پر خواهند کرد.
وی با اشاره به ریشه این معضل، پدیده پایتختزدگی را بزرگترین آسیب دانست و افزود: چالش بنیادین ما این است که سینمای البرز هنوز به استقلال ساختاری دست پیدا نکرده است. ما همواره برای تولید، توزیع، اکران و جذب بودجه وابسته به نهادها و سازوکارهای پایتخت ماندهایم. تا زمانی که این وابستگی قطع نشود و به سینمای بومیِ مستقل تکیه نکنیم، کرج صرفاً حیاطخلوتی برای عوامل سینمایی پایتخت خواهد بود.
هویت بصری شهر نیازمند کارگروه مشترک «جامعهشناسی، تاریخ و سینما» است
صفیآبادی ادامه داد: هویتسازی یک کلِ منسجم و بستهای کامل از مردمشناسی، جامعهشناسی، تاریخ و جغرافیاست و فیلمساز به تنهایی نمیتواند بار آن را به دوش بکشد. کرج با وجود اینکه از قدیمیترین سالنهای سینمایی کشور برخوردار بوده، متأسفانه در حوزه مطالعات عمیق جامعهشناختی شهری و ثبت سبکهای زیستی بعد از مهاجرتهای گسترده، دچار فقر داده است. اگر فیلمسازی بخواهد به درستی اثری ماندگار درباره کرج خلق کند، منابع مدون پژوهشی در اختیار ندارد.
این مدرس سینما راهکار اصلی را شکلگیری کنشهای مشترک دانست و تأکید کرد: ما نیازمند ایجاد یک «همواره» و کارگروه تخصصی دائمی هستیم؛ کارگروهی متشکل از پژوهشگران تاریخ، جامعهشناسان، مردمشناسان و اهالی سینما تا دادههای اصیل را استخراج کرده و هویت بصری شهر را شفاف سازند. همچنین ما باید نسلی مطالبهگر تربیت کنیم تا از مدیران فرهنگی، عرضه و تقاضای فرهنگ و هنر بومی را مطالبه کنند، نه اینکه صرفاً پذیرای بستههای وارداتی تهران باشند.
سیاستگذاری متولیان فرهنگی استان برای تغییر نگاه از «لوکیشنِ صرف» به «تولید آثار هویتی» چیست؟
نادر زینالی در پاسخ به این سوال گفت: در دنیای معاصر، اعتبار و هویت شهرها دیگر تنها بر پایه ابنیه فیزیکی و بافت تاریخی سنجیده نمیشود، بلکه این «روایتهای بصری» و قصههای ساختهشده پیرامون آنهاست که یک شهر را به برندی شاخص در سطح ملی و بینالمللی تبدیل میکند. سینما به عنوان نافذترین رسانه، دقیقاً همان اهرم دیپلماسی گردشگری و برندسازی شهری است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی البرز با اشاره به برنامههای تحولی در این حوزه افزود: رویکرد ما در ادارهکل میراث فرهنگی البرز بر این استوار است که کرج نباید صرفاً یک «لوکیشنِ ارزان و در دسترس» برای فیلمبرداری پروژههای دیگران باشد، بلکه خود باید موضوعِ اصلیِ تولیدات سینمایی قرار گیرد. البرز با پیشینه تاریخی کهن ۷ تا ۹ هزار ساله، سرشار از مضامین بکری است که قابلیت پرداخت دراماتیک و سینمایی دارند.
رونمایی از فراخوان «دیار» با شعار «کرج؛ شهر قصهها و قهرمانها»
زینالی در ادامه تصریح کرد: سیاستهای ابلاغی در برنامه هفتم توسعه کشور نیز بر فعالسازی اقتصاد هنر، توسعه صنایع خلاق و تقویت پیوند میراث فرهنگی با تولیدات رسانهای تأکید ویژه دارد. استان البرز سرشار از جوانان بااستعداد، متخصص و سینماگران طراز اولی است که توانمندی خود را اثبات کردهاند و ما در مجموعه میراث فرهنگی، وظیفه خود میدانیم که بستر حمایتی لازم را برای این هنرمندان فراهم کنیم.
وی با اشاره به اقدامات عملیاتی این ادارهکل یادآور شد: به منظور هویتبخشی به حوزه بصری و حمایت از جریان فیلمسازی بومی، با همکاری حوزه هنری و انجمن سینمای جوانان استان، فراخوان استانی «دیار» را با شعار محوری «کرج؛ شهر قصهها و قهرمانها» کلید زدهایم. حضور پرشور و درخشش فیلمسازان البرزی در رویدادهایی همچون جشنواره بینالمللی کودک و نوجوان اصفهان و جشنواره فیلم ۱۰۰ گواه روشنی بر ظرفیتهای نامحدود این استان است.
مدیرکل میراث فرهنگی البرز در پایان تأکید کرد: هدف غایی ما این است که نگاه حاشیهای، خوابگاهی و صنعتیِ صرف از روی نام کرج برداشته شود و این کهندیار به عنوان قطبی از اصالت، مفاخر، تاریخ و زیباییهای طبیعی در ذهن مردم ایران نقش ببندد. تحقق این مهم جز با وفاق میان نهادهای اجرایی و همراهی نخبگان هنری و پژوهشی میسر نخواهد شد و درهای این ادارهکل به روی تمامی طرحهای پژوهشمحور و فاخر سینمایی باز است.
گلاویژ اصحابی _ تیتر۱
انتهای خبر/
