تاریخِ حمل‌ونقل کرج؛ از اسب‌سواران تا اتوبوس‌های «دماغ‌دار»
پیش از آنکه مینی‌بوس‌ها به خیابان‌های کرج بیایند، این مسیرها در انحصار چند اسب و ارابه بود؛ اما ورود اتوبوس‌های باقی‌مانده از جنگ جهانی، فصل تازه‌ای را در حمل‌ونقل عمومی این دیار رقم زد.
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی تیتر۱، پیش از آنکه مینی‌بوس‌ها به خیابان‌های کرج بیایند، این مسیرها در انحصار چند اسب و ارابه بود؛ اما ورود اتوبوس‌های باقی‌مانده از جنگ، فصل تازه‌ای را در حمل‌ونقل عمومی این دیار رقم زد.
جعفر کوهزاده پژوهشگر تاریخ استان البرز با مرور اسناد تاریخی به خبرنگار «تیتر۱»، می‌گوید: زایش تاریخ آغاز حمل‌ونقل موتوری در کرج و اطراف به دهه ۱۳۳۰ برمی‌گردد؛ دورانی که یکی از میراث‌های جنگ جهانی، ورود تعدادی اتوبوس به این منطقه بود.
وی افزود: در آن سال‌ها تنها دو دستگاه اتوبوس در کرج وجود داشت که مالکیت آن‌ها به حاج قاسم‌خان می‌رسید. این دو اتوبوس به مقصد قزوین تردد می‌کردند. بعدتر و همزمان با شهرت یافتن چنارستان‌های ساوجبلاغ، بقیه اتوبوس‌ها به محور کرج – ساوجبلاغ اختصاص یافتند.
کوهزاده با اشاره به نقطه آغاز فعالیت این اتوبوس‌ها تصریح کرد: پیش از سال ۱۳۳۶، دو اتوبوس دم‌غدار قدیمی که متعلق به آقایان شعبان ولایتی و دگری محمدعلی خوروشی بود در خط رشت – وان به شعبان رشت می‌رفتند. با گشایش مسافران و روستاییان اطراف ساوجبلاغ، اتوبوس از ولایتی جمع می‌شد و پس از یک ساعت توقف در میدان شهر و سپس حرکت به سمت کرج و ساوجبلاغ، به مقصد رشت می‌رسید. البته همزمان، شخصی به نام ابراهیم هم به یکی از مسیرهای کرج – ساوجبلاغ و کرج – رشت رفت‌وآمد داشت.»
از اسب‌سواران تا حاج قاسم‌خان؛ الگویی که فراموش نشد
به گفته این پژوهشگر البرزی، تا پیش از ورود اتوبوس‌ها، استفاده از وسایل نقلیه عمومی میان کرج و اطراف از طریق اسب و ارابه بود و بعدها با آغاز تردد اتوبوس‌ها، سنت دو ساعته توقف در میدان شهر کرج به‌گونه‌ای ماندگار شد که حتی رانندگان مینی‌بوس‌های امروزی نیز از آن پیروی می‌کنند. وی با لبخند توضیح می‌دهد: همین الگو باعث شد رفت‌وآمد میان دو شهر برای رانندگان آسان شود؛ اتفاقی که تا امروز در حافظه شهروندان کهنسال کرج و اطرافش زنده مانده است.
کروز ۳۰ ریالی و کنترل تردد در جاده مخصوص تهران – کرج
کوهزاده به تأسیس دو شرکت اتوبوس‌رانی در سال ۱۳۶۸ اشاره می‌کند و می‌گوید: در آن سال دو شرکت نقلیه به نام‌های اصول ارمنی (میردآباد _ محمدآباد) و آذرم مسافرکشی خود آغاز کردند. این دو شرکت در واقع کنترل‌کننده مسیر تردد اتوبوس‌ها در جاده مخصوص بودند.
به گفته وی حدود سال ۱۳۳۰ اتوبوس‌ها در مسیر تهران – جوقین و بعدها تهران – باغگس با نرخ کرایه‌ای معادل ۳۰ ریال به مسافران خدمات‌رسانی می‌کردند. رانندگان اتوبوس‌های جوقین (نام مستعار مسیر تهران – جاده مخصوص کرج) با حضور صندلی‌های دوطرفه و توقف در میدان شهر، ترافیک سنگینی را رقم می‌زدند. او یادآور می‌شود: مسافران زن و مرد که پس از ساعت ۷ صبح و پس از ساعت ۱۰ شب به مقصد می‌رفتند، از استقبال کمتری برخوردار بودند؛ به‌طوری که در اوج بار مسافربری، خانم‌ها مجبور بودند از لابه‌لای دو جعبه میوه‌ای که در مسیر می‌گذاشتند، راه خود را باز کنند.
به گفته کوهزاده، از حدود سال ۱۳۳۰ مسیر تهران – جوقین در دو مسیر جوقین و باغگس (ساوجبلاغ قدیم) تعریف شد و دو اتوبوس روزانه در مسیرهای «کرج – جاده مخصوص تهران» تردد می‌کردند.
کرایه ۵ و ۱۰ ریالی؛ تعرفه‌ای که رانندگان را سر ذوق می‌آورد
این پژوهشگر البرزی در ادامه به کرایه‌های زمان خود اشاره می‌کند و می‌گوید: مسافرانی که در میدان کرج سوار اتوبوس می‌شدند، مبلغ ۵ ریال می‌پرداختند و برای مقصد تهران و بالعکس این نرخ به ۷ و ۱۰ ریال می‌رسید. البته زمانی که اتوبوس به مقصد تهران می‌رسید، تمایل صداهای برخاسته برای مسافران بیشتر بود و مسافران به‌ناچار در مسیرهای دورتر پیاده می‌شدند.
کوهزاده درباره نحوه کار اتوبوس‌های زمان خود می‌افزاید: رانندگان اتوبوس‌ها به‌صورت دایره‌ای در طول مسیر حرکت می‌کردند و هر از گاهی، تعدادشان کاهش می‌یافت؛ چراکه بعد از دو روز راه می‌رفتند، ماشین‌ها خراب می‌شدند و دوباره تعمیر می‌شدند. اغلب اتوبوس‌ها فرسوده بودند و رانندگان مجبور بودند در شهرهای بین راه به تعمیرگاه بروند.
به گفته او، برخی از این اتوبوس‌ها پس از مدت‌ها توقف در شهرهای میانی نیز مسافران به مقصد منتقل می‌کردند؛ اما به‌دلیل فرسودگی لاستیک‌ها، دو جعبه میوه همیشه در اتوبوس‌ها یافت می‌شد تا در صورت خرابی بتوان سفر را ادامه داد. وی در پایان به آیین‌نامه و اساسنامه این اتوبوس‌رانی‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: به احمدآقا مأموریت داده شد که اساسنامه‌ای برای شرکت اتوبوس‌رانی تهیه کند؛ مأموریتی که در نهایت به تدوین نخستین آیین‌نامه حمل‌ونقل عمومی منطقه انجامید.
کوهزاده در خاتمه با اشاره به میراث ماندگار این اتوبوس‌رانی‌ها می‌گوید: حال که کارنامه این شرکت‌های تازه تأسیس را بررسی می‌کنیم، می‌توان گفت صداقت و امانت‌داری رانندگان آن دوران، بی‌دلیل نبوده و این مسیرها به همین روش تا امروز تداوم یافته است.
گلاویژ اصحابی _ تیتر۱
انتهای خیر/
