به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»؛ پاییز در طالقان فقط فصل ریزش برگ‌ها و سرد شدن هوا نیست؛ فصل زنده شدن خاطره‌هایی است که با عطر گیاهان کوهی، قوری‌های گرم و دمنوش‌های دست‌ساز مادربزرگ‌ها گره خورده‌اند. در این روزها که هوای کوهستان رو به سردی می‌رود، نام گیاهان دارویی بیش از گذشته در میان خانواده‌های روستایی شنیده می‌شود؛ گیاهانی که سال‌ها بخشی از سبک زندگی مردم این منطقه بوده‌اند.
در میان این گنجینه طبیعی، زروه یا آویشن کوهی از جمله گیاهان معطری است که نام آن با فرهنگ دمنوش‌های سنتی پیوند خورده است. گیاهی که عطر خاص آن می‌تواند یادآور طبیعت بکر کوهستان و رسم‌های قدیمی مردم طالقان باشد؛ رسم‌هایی که در آن شناخت گیاهان، زمان جمع‌آوری و شیوه نگهداری، دانشی ارزشمند محسوب می‌شد.
زروه؛ میراث معطر دامنه‌های کوهستانی
طالقان به واسطه موقعیت جغرافیایی، ارتفاعات متعدد و تنوع شرایط آب‌وهوایی، از ظرفیت‌های قابل توجهی در زمینه پوشش گیاهی برخوردار است. تفاوت دمایی مناطق مختلف، میزان بارندگی و ویژگی‌های خاک، زمینه رویش گونه‌های متنوعی از گیاهان را فراهم کرده است.
در برخی مناطق روستایی، از جمله ورکش، طبیعت همچنان بخشی از زندگی روزمره مردم است و آشنایی با گیاهان خودرو و کاربردهای سنتی آن‌ها در حافظه نسل‌های قدیمی‌تر باقی مانده است.
زهرا فلاح‌نژاد، کارشناس گیاهان دارویی، با اشاره به اهمیت شرایط اقلیمی در تنوع گیاهی منطقه می‌گوید: «مناطق کوهستانی به دلیل تفاوت ارتفاع، دما و میزان رطوبت، می‌توانند زیستگاه گونه‌های مختلف گیاهی باشند. همین تنوع باعث شده بسیاری از مناطق کوهستانی از جمله طالقان ظرفیت ارزشمندی در زمینه گیاهان دارویی داشته باشند.»
وی معتقد است شناخت علمی این ظرفیت‌ها می‌تواند به معرفی بهتر گیاهان بومی و جلوگیری از فراموش شدن دانش سنتی مردم کمک کند.
از عطر دمنوش تا دانش نسل‌های گذشته
در فرهنگ بسیاری از خانواده‌های طالقانی، تهیه دمنوش‌های گیاهی تنها یک عادت روزمره نیست؛ بلکه بخشی از خاطرات خانوادگی و شیوه زندگی سنتی محسوب می‌شود. روزگاری که اعضای خانواده در روزهای سرد پاییزی و زمستانی دور هم جمع می‌شدند و عطر گیاهان خشک‌شده فضای خانه را پر می‌کرد.
زروه و دیگر گیاهان معطر، در صورت شناسایی صحیح، می‌توانند در تهیه نوشیدنی‌های سنتی مورد استفاده قرار بگیرند.
فلاح‌نژاد در این زمینه توضیح می‌دهد: «گیاهان معطر به دلیل داشتن ترکیبات اسانسی، از نظر عطر و طعم مورد توجه هستند. با این حال، باید میان مصرف سنتی و کاربرد درمانی تفاوت قائل شد. هر گیاهی که در طبیعت وجود دارد، لزوماً برای همه افراد مناسب نیست و مصرف آن باید با آگاهی انجام شود.»
این کارشناس همچنین تأکید می‌کند که گیاهان دارویی نباید جایگزین خودسرانه داروهای تجویزشده شوند و افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا دارو مصرف می‌کنند، باید درباره استفاده از فرآورده‌های گیاهی با متخصص مشورت کنند.
برداشت بی‌رویه؛ تهدیدی برای گنجینه سبز طالقان
با وجود ارزش گیاهان دارویی، یکی از موضوعات مهم در این زمینه، نحوه برداشت و نگهداری آن‌هاست. افزایش توجه به گیاهان خودرو، اگر بدون آموزش و نظارت صورت بگیرد، می‌تواند به تخریب رویشگاه‌های طبیعی و کاهش جمعیت گونه‌های گیاهی منجر شود.
فلاح‌نژاد با تأکید بر ضرورت حفاظت از این سرمایه طبیعی بیان می‌کند: «برداشت اصولی باید به گونه‌ای باشد که امکان بازرویی و تکثیر گیاه باقی بماند. ریشه‌کن کردن گیاهان، برداشت بیش از اندازه و جمع‌آوری غیراصولی می‌تواند به طبیعت آسیب بزند. مردم باید بدانند که حفظ گیاهان خودرو به اندازه استفاده از ظرفیت آن‌ها اهمیت دارد.»
از سوی دیگر، شناسایی دقیق گونه‌ها نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه نام‌های محلی ممکن است در روستاهای مختلف برای گیاهان متفاوتی استفاده شوند. بنابراین پیش از معرفی یک گیاه با عنوان مشخص، بررسی علمی و تأیید کارشناسان ضروری است.
گیاهان دارویی؛ فرصتی برای رونق اقتصاد روستاها
ظرفیت گیاهان دارویی تنها به مصرف خانگی و تهیه دمنوش محدود نمی‌شود. فرآوری اصولی، بسته‌بندی بهداشتی، معرفی محصولات بومی و ایجاد بازار فروش می‌تواند زمینه‌ای برای رونق فعالیت‌های اقتصادی در روستاهای طالقان فراهم کند.
به اعتقاد فلاح‌نژاد، اگر دانش بومی در کنار آموزش تخصصی و روش‌های نوین فرآوری قرار بگیرد، می‌توان از این ظرفیت در مسیر ایجاد اشتغال پایدار استفاده کرد.
وی می‌گوید: «گیاهان دارویی می‌توانند به عنوان یکی از ظرفیت‌های اقتصادی مناطق روستایی مورد توجه قرار بگیرند؛ اما این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی، شناسایی گونه‌های مناسب، کشت اصولی و رعایت استانداردهای بهداشتی است. صرفاً جمع‌آوری گیاه از طبیعت نمی‌تواند یک فعالیت اقتصادی پایدار ایجاد کند.»
در این میان، معرفی گیاهان بومی در قالب گردشگری طبیعی و محصولات محلی نیز می‌تواند به شناساندن بیشتر روستاهای طالقان کمک کند.
پاییز؛ فرصتی برای آشتی دوباره با طبیعت
گیاهان دارویی، بخشی از هویت طبیعی و فرهنگی طالقان هستند؛ سرمایه‌ای که در کنار زیبایی کوهستان و جاذبه‌های روستایی، ظرفیت معرفی بیشتر این شهرستان را دارد.
حفظ نام‌های محلی، ثبت تجربه سالمندان، آموزش نسل جوان و جلوگیری از برداشت بی‌رویه می‌تواند به ماندگاری این میراث کمک کند. زروه نیز اگر با شناسایی علمی و اطلاعات دقیق محلی معرفی شود، می‌تواند یکی از موضوعات جذاب برای روایت ظرفیت‌های طبیعی روستاهای طالقان باشد.
طبیعت طالقان تنها در چشم‌اندازهای برفی، رودخانه‌ها و ارتفاعات سرسبزش خلاصه نمی‌شود؛ گاهی یک گیاه کوچک کوهستانی نیز روایتگر بخشی از هویت و زندگی مردم این منطقه است. زروه و دیگر گیاهان دارویی، یادگار پیوند دیرینه انسان و طبیعت‌اند؛ گنجینه‌هایی که ارزش واقعی آن‌ها زمانی آشکار می‌شود که در کنار بهره‌برداری آگاهانه، برای حفظ و انتقالشان به نسل‌های آینده نیز تلاش شود. شاید عطر یک دمنوش پاییزی، ساده به نظر برسد، اما پشت همین عطر، داستانی از طبیعت، فرهنگ و میراث فراموش‌نشدنی طالقان نهفته است.
هانیه ربیعی _ تیتر۱
انتهای خبر/
