البرزشناسی؛
قورمه‌های کوزه‌ای و ورف شیره؛ خوراک سفره‌های قدیم کرج

فرهنگ بومی البرز

یک پژوهشگر فرهنگ و تاریخ بومی البرز، با تشریح ابعاد گوناگون زیست‌بوم و سفره‌های سنتی این خطه، از حذف مطلق برنج، رواج قورمه‌های کوزه‌ای و گنجینه بی‌نظیر گیاهان دارویی کوهستان، در گذشته سخن گفت.
407

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، زیست‌بوم فرهنگی و اجتماعی البرز همواره آمیزه‌ای از اصالت، پیوند ناگسستنی با دامنه‌های کوهستان و اقتصادی مبتنی بر خودکفایی بوده است؛ روزگاری که سفره‌ها ساده اما سرشار از سلامت بود و خبری از برنج و خوراک‌های صنعتی امروزی به چشم نمی‌خورد.

یک پژوهشگر فرهنگ و تاریخ بومی البرز در گفتگو با خبرنگار «تیتر۱»، سنت‌های کهن معیشتی، خوراک‌های اصیل محلی و تنوع بی‌نظیر گیاهان دارویی و محصولات کوهپایه‌ای البرز را تشریح کرد.

روزگار بی‌برنج و قورمه‌های لعاب‌دار در دل کوزه

جعفر کوهزاده با اشاره به این روایت‌ها و بیان تفاوت بنیادین الگوی تغذیه گذشته با دوران معاصر اظهار کرد: در آن دوران، اساس تغذیه و خوراک روزمره مردم بر پایه بلغور و حبوبات بومی شکل گرفته بود و برنج به‌هیچ‌وجه در وعده‌های غذایی جایی نداشت. دامداری ستون اصلی معاش به‌شمار می‌رفت و گوسفند را یا کباب می‌کردند و یا گوشت آن را با نمک فراوان به «قورمه» تبدیل می‌کردند. این قورمه‌ها در کوزه‌های سفالی لعاب‌دار ذخیره می‌شد تا در طول فصول سرد سال به‌عنوان منبع اصلی پروتئین مورد استفاده قرار گیرد؛ روشی که علاوه بر ماندگاری بسیار بالا، عطر و طعمی ماندگار به غذا می‌بخشید.

وی افزود: تنقلات خانواده‌ها کاملاً طبیعی و متکی بر دسترنج خودشان بود؛ توت خشک، گردو و انواع میوه‌های خشک، اصلی‌ترین میان‌وعده‌ها را تشکیل می‌دادند. دادوستدها نیز ماهیتی سنتی و پایاپای داشت؛ برای نمونه، توت را آرد کرده و با خود می‌آوردند و در مقابل، از دامداران کشک و روغن محلی تهیه می‌کردند. عسل خالص و فرآورده‌های دامی حاصل زحمت خود مردم بود و پیوند مستقیمی با کار روزمره داشت.

نان‌جوش؛ ضیافتی ساده با طعم همبستگی خانوادگی

این پژوهشگر با یادآوری یکی از اصیل‌ترین غذاهای منطقه اظهار داشت: یکی از خوراک‌های ثابت و روزمره، «نان‌جوش» بود. اگر اندکی روغن، زردچوبه یا سیب‌زمینی در دسترس بود، به آن اضافه می‌کردند و در غیر این صورت، تنها با خرد کردن پیاز در روغن و آب طبخ می‌شد. ویژگی منحصربه‌فرد نان‌جوش در شیوه سرو آن بود؛ پس از آماده‌سازی، آن را در یک ظرف بزرگ و گود در میانه سفره می‌گذاشتند، نان محلی را درون آن ترید (تلیت) می‌کردند و همه اعضای خانواده گرداگرد ظرف نشسته و با دست مشغول تناول می‌شدند؛ حرکتی نمادین از صمیمیت و برکت جمعی که صفا و نزدیکی میان اعضای خانواده را دوچندان می‌کرد.

گنجینه‌ای کم‌نظیر از آش‌ها و نان‌های سنتی

کوهزاده در تشریح تنوع گسترده خوراک‌ها و آش‌های این خطه، گفت: ذائقه مردم بسیار غنی و منطبق با اقلیم بود؛ غذاهایی نظیر کوکوی گردو و سبزی، گردو خورش، کوکوی گزنه، سیرابک، دمی بلغور، کله‌جوش، اشکنه، ارشته، انواع کوفته (شامی و سماق)، آبگوشت و آب‌دوغ خیار بخشی از این سفره بود. در کنار آن، دنیایی از آش‌های سنتی پخته می‌شد؛ از آش دوغ محلی همراه با سبزیجات معطر کوهی گرفته تا آش بلغور، شیربرنج، آش رشته، آش جو، آش جو تنوری، آش کشک، آش خامک، آش ترش، آش سماق، و حتی دسرهایی چون «ورف‌شیره» (ترکیب برف پاک با دوشاب و شیره)، ترشی تره و سمنوی سنتی.

وی همچنین به فرهنگ پخت نان اشاره کرد و ادامه داد: نان در این دیار صرفاً یک قوت غالب نبود، بلکه هویتی فرهنگی داشت. انواع بالی‌نان، کسمه‌نان، کوکه‌نان، دوبندی‌نان، مغزی‌نان، فتیر، شیرمال و شیرینی‌های سنتی مثل اگردک، توتک، مشک‌فیل، مشکفی و سه‌جق با مهارت زنان منطقه پخته می‌شد.

کوهستان البرز؛ مهد داروها و سبزی‌ها

این پژوهشگر با اشاره به ثروت‌های خدادادی مراتع تصریح کرد: با فرارسیدن بهار، دامنه‌های کوهستان تبدیل به خوان گسترده‌ای از برکت می‌شد؛ محصولاتی چون ریواس، والک، گندمک، شورک، غازی‌یاغی، هه‌ویج‌سرک، شیرخشت، خاکشیر، گزنه، کمای، الهو، الرگ (گلپر)، آغاجه‌واش، گرز، پونه، سیرک، شنگه، کنگر، زرشک کوهی و کمان‌گوش (قارچ وحشی کوهی) جمع‌آوری می‌شد.

کوهزاده در پایان خاطرنشان کرد: دمنوش‌هایی چون چای کوهی، چای آویشن، چای چوپان و چای پونه، سلامت‌بخش زندگی روزمره بود و فرآورده‌هایی مانند عسل آویشن، عسل گل‌گون، کتیرا و تنگرس (بادام کوهی) در کنار محصولات باغی پرشمار نظیر آلو برغانی، گردو و انواع خشکبار، نشان‌دهنده یک اقتصاد پایدار، بومی و غنی بود که بازخوانی آن امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.

گلاویژ اصحابی _ تیتر۱

انتهای خبر/

سر تیتر های خبر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *