برجک‌هایی که تا گردشگری کرج یک قدم فاصله داشتند
تخریب کامل برجک‌های نگهبانی زندان رجایی شهر به‌جای تبدیل آن‌ها به سایت‌های گردشگری، رصدخانه شهری و المان‌های هویتی البرز، شتاب‌زدگی در پاکسازی حافظه معاصر کرج و از دست رفتن یک جاذبه بالقوه توریستی را به چالش کشید.
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، هم‌زمان با تداوم عملیات آزادسازی و تغییر کاربری اراضی حدود ۷۰ هکتاری زندان تعطیل‌شده رجایی‌شهر کرج در شهریور و مهرماه ۱۴۰۵، تخریب سازه‌ای برجک‌های نگهبانی پیرامونی این مجموعه به‌وسیله کابل‌های کششی و ماشین‌آلات، موجی از دیدگاه‌های کارشناسی را در خصوص از دست رفتن پتانسیل‌های «بازآفرینی هویت شهری» و گردشگری به همراه داشته است؛ رویدادی که نشان می‌دهد به‌جای حذف فیزیکی کامل این سازه‌ها، امکان تبدیل آن‌ها به نشانه‌های شاخص فرهنگی و تفریحی برای البرز وجود داشت.
تعطیلی زندان رجایی‌شهر کرج و آزادسازی محدوده حدود ۷۰ هکتاری آن، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های تحول کالبدی در کلانشهر کرج به شمار می‌رود که با هدف توسعه فضاهای عمومی، فرهنگی، آموزشی و ایجاد سرانه فضای سبز در دستور کار مدیریت شهری و استان قرار گرفت.
با این حال، شیوه مواجهه با عناصر کالبدی و برجک‌های نگهبانی این مجموعه، موضوعی است که از منظر اصول نوین شهرسازی و گردشگری نیازمند بازخوانی است.
تخریب کالبدی؛ حذف بخشی از حافظه تاریخی شهر
تخریب برجک‌های بلند مراقبتی رجایی‌شهر که سال‌ها به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین عناصر بصری و نشانه‌های کالبدی شمال کرج در خط افق رشته‌کوه‌های البرز شناخته می‌شدند، صرفاً تخریب چند سازه بتنی و فلزی نیست؛ بلکه پاک کردن بخشی از حافظه تاریخی و هویت معاصر شهری است.
تجربه‌های موفق جهانی و ملی در بازآفرینی زندان‌های قدیمی نشان می‌دهد که تبدیل این فضاها به سایت‌های گردشگری، موزه‌ها و مراکز فرهنگی مستلزم حفظ حداقل بخشی از نشانه‌های نمادین است تا روایت گذشته با کارکردی امیدبخش و عمومی پیوند بخورد.
ایده‌های روی میز؛ از رصدخانه شهری تا سکوی تماشای کرج
بررسی طرح‌ها و الگوهای مفهومی بازآفرینی نشان می‌دهد که متولیان امر می‌توانستند با بهره‌گیری از یک یا چند برجک باقیمانده، کاربری‌های خلاقانه و جاذبه‌های مدرن شهری خلق کنند:
سکوی تماشا و بام نظارتی شهر کرج: با توجه به ارتفاع برجک‌ها و قرارگیری در دامنه‌های البرز، تجهیز بخش فوقانی آن‌ها به دوربین‌های دید شهری، فضایی کم‌نظیر برای تماشای پانورامای شهر و رشته‌کوه‌ها فراهم می‌کرد.
رصد آسمان شب و پایگاه نجوم آماتوری: استقرار تلسکوپ‌های آموزشی بر فراز این سازه‌ها می‌توانست این برجک‌ها را از نماد «محدودیت و نظارت» به نماد «کشف، دانش و تماشای آسمان» برای جوانان البرز بدل کند.
بازطراحی با المان‌های معماری ایرانی – اسلامی: با بهره‌گیری از کاشی‌کاری‌های سنتی، تزئینات معماری اصیل ایرانی و عناصر هویتی البرز، این برجک‌ها قابلیت بازسازی به شکل برج‌های یادمان و نمادین را داشتند.
نورپردازی شبانه و تبدیل به لندمارک شهری: تعریف طرح‌های نورپردازی هوشمند و شاخص بر بدنه برجک‌ها، می‌توانست یک المان بصری ماندگار در شب‌های کرج ایجاد کند.
ضرورت پرهیز از نگاه تک‌بُعدی در توسعه شهری البرز
اگرچه خروج زندان از بافت مسکونی و تخصیص اراضی وسیع رجایی‌شهر به کاربری‌های عام‌المنفعه، آموزشی و سبز گامی کلیدی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان کرجی است، اما حفظ و تلفیق نشانه‌های معماری خاص با بافت جدید می‌توانست غنای معنایی و جذابیت گردشگری این طرح ۷۰ هکتاری را دوچندان کند.
انتظار می‌رود در ادامه ساماندهی و طراحی جزئیات سایت رجایی‌شهر، از ظرفیت‌های مفهومی باقیمانده برای بازآفرینی هویتی استفاده شده و سایه تخریب کامل، مانع از ثبت خلاقانه تاریخ معاصر البرز در کالبد طرح‌های توسعه آتی نشود.
گلاویژ اصحابی _ تیتر۱
انتهای خبر/
