تابستانِ داغ «اسکرول» کردن کودکان
مدرسه تعطیل شده، اما سرگرمی نه؛ گرانیِ تفریحات و کمبود برنامههای اوقات فراغت، کودکان و نوجوانان را بیش از پیش پای موبایل و فضای مجازی نشانده و والدین را نگران نسلی کرده که بازیهای گروهی را با لایک و کامنت عوض کرده است.
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»؛ تابستان از نیمه گذشته و دانشآموزان نیمی از تعطیلات سهماهه خود را پشت سر گذاشتهاند؛ تعطیلاتی که قرار بود فرصتی برای استراحت، تجربههای تازه، یادگیری مهارتهای جدید، بازی و حضور بیشتر در جمع همسالان باشد، اما برای بسیاری از خانوادهها به دورهای از بلاتکلیفی درباره نحوه گذران اوقات فراغت فرزندان تبدیل شده است.
در شرایطی که هزینه کلاسهای آموزشی، فعالیتهای ورزشی، تفریحگاهها و شهربازیها افزایش یافته، بسیاری از خانوادهها توان پرداخت هزینههای سنگین برای برنامههای تابستانی را ندارند. از سوی دیگر، نبود برنامههای فراگیر، ارزان و در دسترس برای غنیسازی اوقات فراغت موجب شده فضای مجازی بیش از گذشته به گزینه اصلی کودکان و نوجوانان برای پر کردن ساعات طولانی روز تبدیل شود.
موضوعی که شاید در ظاهر تنها به معنای استفاده بیشتر از تلفن همراه و اینترنت باشد، اما در بلندمدت میتواند سبک زندگی، روابط اجتماعی، مهارتهای ارتباطی و حتی شکل سرگرمی نسل جدید را تحت تأثیر قرار دهد.
تابستانی که برای همه یکسان نیست
اوقات فراغت دانشآموزان زمانی ارزشمند است که به فرصتی برای رشد، تجربه و کشف استعدادها تبدیل شود. با این حال، برنامهریزی برای این ایام در بسیاری از خانوادهها به دلیل مشکلات اقتصادی محدود شده است.
زهرا دانشی، یکی از مادران البرزی، در گفتگو با خبرنگار ما گفت: من یک فرزند دختر ۱۵ ساله دارم که با افزایش تورم و گرانیها توانستم فقط در یک کلاس زبان ثبتنامش کنم. دختر من بیشتر در فضای مجازی است و من از این موضوع نگران هستم.
او معتقد است خانوادهها علاقه دارند فرزندانشان در تابستان فعالیتهای مختلفی داشته باشند، اما هزینههای بالا باعث شده بسیاری از این برنامهها از سبد خانوار حذف شود.
طاهره ابراهیمی، یکی دیگر از مادران البرزی، نیز با اشاره به شرایط فرزند خود بیان کرد: من صاحب یک دختر ۹ ساله هستم. دخترم مدام میگوید حوصلهام سر رفته. بخشی از زمانش را در فضای مجازی سپری میکند، اما واقعاً مجموعه یا ارگانی در کشور وجود ندارد که خانوادهها بتوانند برای ساعتی از روز یا هفته فرزندانشان را برای بازی و سرگرمی به آنجا ببرند.
این مادر ادامه داد: از طرفی هزینه شهربازیها هم آنقدر گران شده که در توان هر خانوادهای نیست.
وقتی موبایل جای بازیهای گروهی را میگیرد
نسل امروز بیش از هر نسل دیگری با تلفن همراه، شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و پلتفرمهای مختلف رسانهای بزرگ شده است. فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان تنها یک ابزار ارتباطی نیست؛ بخشی از سبک زندگی آنهاست.
معصومه جعفری، یکی دیگر از والدین، در گفتگو با خبرنگار ما گفت: من یک پسر ۱۲ ساله دارم. اصلاً با نسلی مواجه هستیم که بیشترین زیستشان در فضای مجازی است و با لایک و کامنتها زنده هستند.
وی افزود: از یک طرف زیست مجازی فرزندان زیاد شده و از طرف دیگر مسئولان برنامه مشخص و جذابی برای اوقات فراغت آنها ندارند. من فقط نگران نسلی هستم که بیشتر در فضای مجازی هستند و بازیهای گروهی و سرگرمیهای دستهجمعی را یاد نگرفتهاند.
این مادر با اشاره به اشتغال خود و همسرش اظهار کرد: من و شوهرم هر دو شاغل هستیم و پسرم بیشتر زمانها تنهاست. دوست داشتم مرکزی وجود داشت که بچهها متناسب با سنشان در آنجا بازی گروهی و دستهجمعی داشته باشند و کمی از دنیای مجازی فاصله بگیرند.
اوقات فراغت، یک مسئله فرهنگی نه یک سرگرمی ساده
کارشناسان معتقدند اوقات فراغت را نباید تنها زمان خالی میان مدرسه و خواب دانست. نحوه پر کردن این زمان میتواند در شکلگیری شخصیت، مهارتهای اجتماعی، اعتمادبهنفس و استعدادهای کودکان و نوجوانان نقش مهمی داشته باشد.
حدیث مقدمی، کارشناس رسانه و مدرس سواد رسانه، در گفتگو با خبرنگار ما اظهار کرد: امروز دانش رسانهای فرزندان از والدین پیشی گرفته و این موضوع اختلافات را در درون خانواده کلید میزند و زنگ خطر جدی است.
وی ادامه داد: والدین نمیدانند چگونه زمانهای اوقات فراغت فرزندان را پر کنند و این خلأ باعث شده فضای مجازی به تنها پناهگاه آنها تبدیل شود.
مقدمی با تأکید بر اینکه نمیتوان نسل جدید را از ابزارهای نوین ارتباطی جدا کرد، گفت: برای کاهش آسیبهای فضای مجازی باید بچهها را به سمت تولید محتوا ببریم؛ یعنی بچهها به جای چرخ زدن بیفایده در فضای مجازی، به سمت تولید محتوا حرکت کنند.
وی افزود: این موضوع هم به علایق بچهها برمیگردد. اگر فرزند شما بازی آنلاین دوست دارد، میتوان او را در کلاس بازیسازی ثبتنام کرد. اگر فرزند به دنبال دیده شدن است، میتوان او را به سمت کلاسهای تولید محتوای موبایلی و فعالیتهای مشابه هدایت کرد.
این مدرس سواد رسانه تصریح کرد: نمیتوان نسل جدید را از ابزار جدید که همان فضای مجازی است دور کرد، اما میتوان با مدیریت زمان و گاهی همراهی والدین، آسیبهای آن را کاهش داد. والدین میتوانند با فرزند خود بازی کنند، با هم فیلم ببینند و در فعالیتهای مشترک حضور داشته باشند. همراهی والدین بسیار مهم است.
مقدمی در پایان تأکید کرد: والدین نیز نباید با رسانه بیگانه باشند. باید اطلاعات و سواد رسانهای خود را افزایش دهند و اجازه ندهند فاصله میان آنها و فرزندانشان بیشتر شود.
رسانه ملی؛ سرگرمی یا میدان رقابت با فضای مجازی؟
در این میان، رسانه نیز نقش مهمی در پر کردن اوقات فراغت دارد. رسانه ملی و سایر رسانههای داخلی میتوانند با تولید برنامههایی متناسب با سن کودکان و نوجوانان، ضمن سرگرم کردن مخاطب، آموزش، خلاقیت، مشارکت اجتماعی و مهارتهای زندگی را نیز در برنامههای خود بگنجانند.
اما واقعیت این است که در عصر پلتفرمها، شبکههای اجتماعی و تولیدکنندگان محتوای فردی، رقابت برای جذب مخاطب نوجوان بسیار دشوارتر شده است. محتوای کوتاه، تعاملی و شخصیسازیشده فضای مجازی، مخاطب نوجوان را به مشارکت و واکنش وادار میکند؛ در حالی که بسیاری از قالبهای سنتی رسانهای چنین تعاملی را ایجاد نمیکنند.
به همین دلیل، سیاستگذاری در حوزه اوقات فراغت باید از نگاه صرفاً سرگرمیمحور فاصله بگیرد و به سمت ایجاد زیست سالم، جذاب و متنوع برای کودکان و نوجوانان حرکت کند.
اوقات فراغت باید به فرصت رشد تبدیل شود
احمد صادقی، دکتری علوم ارتباطات، نیز در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به اهمیت اوقات فراغت در دوران کودکی و نوجوانی گفت: اوقات فراغت بخش مهمی از فرآیند رشد اجتماعی و فرهنگی کودکان و نوجوانان است و نباید آن را زمان خالی و بدون برنامه تلقی کرد. اگر خانواده و نهادهای اجتماعی برای این زمان برنامه نداشته باشند، طبیعتاً کودک و نوجوان خود به دنبال پر کردن آن میرود.
وی افزود: امروز رسانه و فضای مجازی بخش جداییناپذیر زندگی نسل جدید است. بنابراین نگاه حذفگرایانه نمیتواند راهکار مناسبی باشد. مسئله اصلی، مدیریت و هدایت این زیست رسانهای است.
این استاد علوم ارتباطات با بیان اینکه خانوادهها نیز در این زمینه نیازمند آموزش هستند، ادامه داد: والدین باید بدانند فرزندشان در چه محیط رسانهای حضور دارد، چه محتوایی مصرف میکند و چه کسانی بر سبک زندگی و نگرش او اثر میگذارند. نظارت صرف و محدودیت بدون گفتوگو معمولاً نتیجه مطلوبی ندارد.
صادقی تأکید کرد: رسانه میتواند در کنار خانواده و مدرسه، نقش مهمی در هدایت اوقات فراغت داشته باشد. تولید برنامههای جذاب، آموزش مهارتهای رسانهای، معرفی فعالیتهای ورزشی و هنری و ایجاد بسترهایی برای مشارکت نوجوانان میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد مراکز محلی و کمهزینه برای کودکان و نوجوانان تأکید کرد و گفت: خانوادهها به فضاهایی نیاز دارند که فرزندانشان بتوانند در آنها بازی کنند، با همسالان ارتباط بگیرند، مهارت اجتماعی بیاموزند و استعدادهای خود را کشف کنند. این فضاها نباید صرفاً برای خانوادههای برخوردار قابل استفاده باشد.
خانواده تنهاست، مسئولان کجای ماجرا هستند؟
نگاهی به صحبتهای والدین نشان میدهد مسئله فقط استفاده کودکان از فضای مجازی نیست؛ مسئله اصلی، نبود انتخابهای جذاب و قابل دسترس است.
وقتی یک نوجوان امکان شرکت در کلاس ورزشی، هنری یا مهارتی را ندارد، وقتی هزینه شهربازی و تفریحات خانوادگی برای بسیاری از خانوادهها سنگین است و وقتی فضای عمومی مناسبی برای بازی و تعامل اجتماعی کودکان وجود ندارد، طبیعی است که تلفن همراه و اینترنت به آسانترین و در دسترسترین سرگرمی تبدیل شود.
اینجاست که مسئولیت نهادهای متولی اوقات فراغت، شهرداریها، آموزش و پرورش، کانونهای فرهنگی و هنری، سازمانهای فرهنگی و ورزشی و حتی رسانهها پررنگ میشود.
برنامه اوقات فراغت نباید فقط به چند کلاس محدود در تابستان خلاصه شود. کودکان و نوجوانان به فضاهایی برای ورزش، بازی، کتابخوانی، هنر، مهارتآموزی، کار گروهی، گردش، اردو و تجربههای اجتماعی نیاز دارند؛ برنامههایی که متناسب با سن، علاقه و توان اقتصادی خانوادهها طراحی شده باشند.
تابستان هنوز تمام نشده است
نیمی از تابستان گذشته، اما هنوز فرصت برای جبران باقی است. میتوان از همین روزها برنامههایی ساده، کمهزینه و در دسترس برای کودکان و نوجوانان طراحی کرد؛ از مسابقات ورزشی محلهای و کارگاههای هنری گرفته تا کتابخوانی گروهی، بازیهای فکری، اردوهای یکروزه، کلاسهای مهارتی و برنامههای تولید محتوای نوجوانان.
نسل جدید قرار نیست از فضای مجازی جدا شود؛ این واقعیتی است که باید آن را پذیرفت. اما میتوان کاری کرد که فضای مجازی تنها جهان آنها نباشد.
کودک و نوجوان به تجربه واقعی، دوست، بازی، گفتگو، تحرک، خلاقیت و دیده شدن نیاز دارد. اگر این نیازها در فضای واقعی پاسخ داده نشود، فضای مجازی آماده است تمام خلأها را پر کند.
شاید مهمترین پرسش این روزهای تابستان همین باشد: وقتی دانشآموزان از مدرسه دور هستند، جامعه برای پر کردن اوقات فراغت آنها چه چیزی روی میز گذاشته است؟
پاسخ به این پرسش، تنها وظیفه خانواده نیست؛ برنامهریزی برای اوقات فراغت کودکان و نوجوانان، مسئولیتی مشترک میان خانواده، مدرسه، نهادهای فرهنگی و اجتماعی و رسانه است. تابستان امسال نیز مانند سالهای گذشته خواهد گذشت، اما آنچه باقی میماند، تجربهها، مهارتها و خاطراتی است که برای نسل آینده ساختهایم.
الهه ملاحسینی – تیتر۱
انتهای خبر/
