رضا وظیفهمند در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، با واکاوی پدیده شناخت در انتخاب همسر، نسبت به خطر «انباشت اطلاعات سطحی» هشدار داده و بر ضرورت تجهیز به «سپر شناختی» پیش از هرگونه تعهد عاطفی تأکید کرد و اظهار داشت: فرآیند آشنایی پیش از ازدواج در قرن بیستویکم، بیش از آنکه با کمبود اطلاعات روبهرو باشد، با «تورم دادههای بیکیفیت» دستبهگریبان است.
این پژوهشگر و روانشناس اجتماعی، با اشاره به تعبیر نیل پستمن، منتقد سرشناس رسانه، که خطر اصلی عصر حاضر را نه جهل، بلکه «غرقشدن در دریایی از دادههای بیمعنا» میداند، تصریح کرد: بسیاری از جوانان در جلسات خواستگاری یا دوران آشنایی، به جای تمرکز بر ریشههای شخصیتی طرف مقابل، مسحور ویترینهای بیرونی نظیر موقعیت شغلی، مدارک تحصیلی و یا بازخوردهای فضای مجازی میشوند؛ غافل از اینکه حقیقتِ یک انسان، فراتر از این دادههای آماری است.
عبور از «قطعیتهای ساختگی» با آستانه تردید سالم
این پژوهشگر با تشریح مفهوم «سپر شناختی» تصریح کرد: سپر شناختی در حقیقت یک سازوکار دفاعیِ هوشمندانه است که فرد را در برابر قضاوتهای شتابزده و ذهنیتهای کلیشهای محافظت میکند.
به گفته وی، مؤلفه کلیدی این سپر، آستانه تردید سالم» است؛ یعنی فرد باید پیشفرضهای اولیه خود را نه به عنوان حقیقتی مطلق، بلکه به عنوان فرضیاتی در انتظار اثبات ببیند. این تردید، نشاندهنده تزلزل نیست، بلکه نشانی از بلوغ فکری و هوشیاری در برابر سوگیریهای شناختی است که میتواند فرد را در انتخاب همسر به بیراهه بکشاند.
نقشه راه عملیاتی برای شناخت هوشمندانه
وظیفهمند برای کاربردی کردن این سپر شناختی در فرآیند آشنایی، سه گام تحلیلی پیشنهاد داد که میتواند لایههای پنهان شخصیت افراد را آشکار کند:
۱. عبور از روایتگری به سمت مشاهدهگری: فرد باید بیاموزد که تنها به کلام طرف مقابل تکیه نکند، بلکه رفتارهای او را در موقعیتهای «بحرانی» نظیر استرسهای کاری، فشارهای مالی و لحظات خشم مشاهده کند. کلام، ویترین است؛ اما رفتار در موقعیتهای سخت، آینه تمامنمای شخصیت است.
۲. تفکیک مشورت از جایگزینیِ قضاوت: اگرچه بهرهگیری از نظرات اطرافیان در شناخت همسر اهمیت دارد، اما این دادهها نباید به عنوان «قضاوت نهایی» پذیرفته شوند. وظیفهمند تأکید میکند که هیچکس نمیتواند جایگزینِ «مشاهده مستقیم» و «ارزیابی شخصی» شما در شناخت طرف مقابل شود.
۳. کشف شکافِ میانِ ادعا و واقعیت: هنرِ شناخت در تواناییِ تشخیص فاصله میان «آنچه فرد از خود نشان میدهد» و «آنچه در حقیقت هست» نهفته است. این فاصله، همانجایی است که تناقضها پنهان شدهاند و با صبر و زمانسنجی هوشمندانه، عیان میشوند.
«عجله»؛ دشمن شماره یک پیوندهای پایدار
این روانشناس اجتماعی در تحلیل خود به نقدِ فرهنگ شتابزدگی پرداخت و عنوان کرد: تکنولوژیِ مدرن، میل به رسیدن به نتیجه سریع را در همه ارکان زندگی، حتی «عشق» تزریق کرده است. نخستین گام برای مصونیت ذهنی، تمرین برای «باور نکردن عجولانه» است. نه برای عاشقشدن شتاب کنید، نه برای بله گفتن و نه حتی برای نه گفتن. خانوادههای هوشمند میدانند که ازدواج یک فرآیند است، نه یک رویدادِ لحظهای.
وظیفهمند در پایان خاطرنشان کرد: در دنیایی که مدام ما را به پرسهزدن در شبکههای اجتماعی و انباشت اطلاعات دعوت میکند، شجاعانهترین عمل، توقف کردن، تأمل در خویشتن و بازسازی نگاه پیش از هر پیوند سرنوشتساز است. شناختِ واقعی، سفری به لایههای عمیقِ شخصیتِ طرف مقابل است؛ سفری که به جای سرعت، نیازمندِ دقت، صبر و حضورِ ذهنیِ آگاهانه است.
فرزانه احراری _ تیتر۱
انتهای خبر/
