تقویت حاکمیت ملی و نفوذ سیاسی در خاورمیانه معاصر
امیر کریمی خانقاه کارشناس مسائل سیاسی و فعال رسانه طی یادداشتی نوشت: تحولات خاورمیانه را نمیتوان صرفاً از دریچهٔ منازعات مقطعی یا رقابتهای سیاسی روز تحلیل کرد، بلکه این تحولات حاصل کُنشهای پیچیدهای از عوامل تاریخی، هویتی، امنیتی و ژئوپلیتیکی است که طی دهههای گذشته ساختار قدرت در منطقه را شکل دادهاند.
به گزارش خبرنگار گروه سیاسی شبکه خبری تحلیلی «تیتر۱»، امیر کریمی خانقاه کارشناس مسائل سیاسی و فعال رسانه در رابطه با تحولات خاورمیانه با حاکمیت جدید طی یادداشتی نوشت: مسئله اسرائیل و پیامدهای ناشی از تأسیس آن در بهار سال ۱۹۴۸ یکی از مهمترین متغیرهای تأثیرگذار بر معادلات امنیتی و سیاسی خاورمیانه بهشمار میرود.
اگرچه در سند تأسیس اسرائیل بر اصولی نظیر برابری حقوقی شهروندان و تمایل به برقراری روابط مسالمتآمیز با همسایگان تأکید شده بود، اما روند تحولات منطقهای نشان داد که واقعیتهای میدانی و تضادهای تاریخی، مسیر متفاوتی را رقم زدند. جنگهای ۱۹۴۸ و ۱۹۶۷، بحرانهای امنیتی متعاقب آن و استمرار منازعات عربی ـ اسرائیلی، نه تنها ساختار امنیتی منطقه را دگرگون کردند، بلکه به شکلگیری نوعی ذهنیت امنیتی دائمی در اسرائیل انجامید؛ ذهنیتی که همچنان بر رفتار سیاسی و نظامی این بازیگر تأثیرگذار است.
در عین حال، بررسی روندهای تاریخی نشان میدهد که بخشی از بیثباتیهای منطقه صرفاً ناشی از تهدیدات خارجی علیه اسرائیل نبوده است. تداوم مناقشه فلسطین، سیاستهای شهرکسازی، اِشغال سرزمینهای مورد اختلاف و بهرهگیری مکرر از ابزار نظامی در مدیریت بحرانهای منطقهای، از جمله عواملی هستند که همواره مورد انتقاد بخش مهمی از جامعه بینالمللی و پژوهشگران روابط بینالملل قرار داشتهاند. از این منظر، تحولات امنیتی خاورمیانه محصول مجموعهای از کنشها و واکنشهای متقابل میان بازیگران مختلف منطقهای و فرامنطقهای است و نمیتوان آن را به عملکرد یک طرف محدود کرد.
همزمان، حضور گسترده قدرتهای فرامنطقهای بهویژه ایالات متحده و رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ برای نفوذ در خاورمیانه، موجب شده است که منطقه همچنان یکی از حساسترین کانونهای رقابت ژئوپلیتیکی جهان باقی بماند. در چنین شرایطی، تلاش برای ایجاد ترتیبات امنیتی جدید، عادیسازی روابط میان برخی کشورهای عربی و اسرائیل و شکلگیری ائتلافهای نوظهور منطقهای، بخشی از روند گذار خاورمیانه به نظم جدید محسوب میشود؛ نظمی که هنوز با چالشهای بنیادین متعددی روبهرو است.
با این حال، تجربه تاریخی منطقه نشان داده است که هیچ سازوکار سیاسی یا امنیتی بدون توجه به ریشههای اصلی بحران، بهویژه مسئله فلسطین و ضرورت تحقق عدالت و ثبات پایدار، قادر به ایجاد صلحی فراگیر و ماندگار نخواهد بود. از این رو، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که حلوفصل پایدار منازعات منطقهای مستلزم رویکردی جامع، متوازن و مبتنی بر واقعیتهای سیاسی و تاریخی خاورمیانه است.
در این چارچوب، جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از مهمترین قدرتهای منطقهای، جایگاه ویژهای در معادلات امنیتی و سیاسی خاورمیانه دارد. موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، عمق راهبردی، ظرفیتهای گسترده انسانی، اقتصادی و همچنین توانمندیهای دفاعی و امنیتی، ایران را به بازیگری تعیینکننده در روندهای منطقهای تبدیل کرده است. سیاست خارجی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران بر مبنای اصول حفظ حاکمیت ملی، استقلال سیاسی، صیانت از تمامیت ارضی و تأمین منافع ملی شکل گرفته و در طول دهههای گذشته توانسته است کشور را در برابر طیف گستردهای از تهدیدهای خارجی و فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی مصون نگه دارد.
یکی از مهمترین مؤلفههای اقتدار جمهوری اسلامی ایران، توسعه ظرفیتهای بازدارندگی دفاعی و ارتقای توانمندیهای راهبردی کشور است. تجربه تحولات منطقهای نشان داده است که در محیطی مملو از تهدیدات امنیتی و رقابتهای ژئوپلیتیکی، برخورداری از توان دفاعی مؤثر نهتنها ضامن امنیت ملی، بلکه عامل حفظ ثبات و جلوگیری از بروز درگیریهای گستردهتر محسوب میشود. در همین راستا، جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر توان داخلی، خودکفایی دفاعی و توسعه زیرساختهای امنیتی، توانسته است سطح قابل توجهی از بازدارندگی راهبردی را ایجاد کند؛ بازدارندگیای که نقش مهمی در حفظ ثبات کشور و جلوگیری از هرگونه محاسبه اشتباه از سوی بازیگران متخاصم ایفا کرده است.
در کنار مؤلفههای دفاعی، دیپلماسی فعال و چندلایه ایران نیز نقش مهمی در تقویت جایگاه منطقهای کشور داشته است. جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ رویکردی مبتنی بر واقعگرایی سیاسی، همکاریهای منطقهای و دفاع از منافع مشروع خود، تلاش کرده است توازن قدرت را در برابر مداخلات خارجی حفظ کرده و از شکلگیری ساختارهای انحصاری در منطقه جلوگیری کند. این رویکرد نه تنها در راستای تأمین امنیت ملی ایران، بلکه در جهت حفظ ثبات و امنیت جمعی منطقه نیز قابل ارزیابی است.
در مجموع، شرایط کنونی خاورمیانه بیانگر آن است که آینده منطقه بیش از هر زمان دیگری به نقشآفرینی قدرتهای بومی و منطقهای وابسته خواهد بود. در این میان، جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از مشروعیت حاکمیتی، ظرفیتهای دفاعی پیشرفته، توانمندیهای سیاسی، دیپلماتیک و درک عمیق از تحولات راهبردی منطقه، جایگاه خود را به عنوان یکی از ارکان اصلی ثبات، توازن قدرت و امنیت منطقهای تثبیت کرده است. استمرار تقویت حاکمیت ملی، ارتقای قدرت دفاعی و توسعه دیپلماسی هوشمند، نه تنها امنیت و منافع ملی ایران را تضمین خواهد کرد، بلکه زمینهساز افزایش نقش و تأثیرگذاری کشور در شکلدهی به نظم آینده خاورمیانه نیز خواهد بود.
سهیل مروتی _ تیتر۱
انتهای خبر/
